Plegers coup Moskou gearresteerd; Parlement roept bevolking op "putschisten' tegen te houden

MOSKOU, 21 AUG. De leden van het "staatscomité voor de noodtoestand', dat maandag in Moskou de macht greep, hebben getracht Moskou per vliegtuig te ontvluchten en zijn volgens een afgevaardigde van het Russische parlement op weg naar het vliegveld gearresteerd. De Russische president Boris Jeltsin maakte vanmiddag in het Russische parlement melding van de vlucht; het persbureau Tass bevestigde dit later.

Jeltsins parlement riep de bevolking vervolgens op hen tegen te houden. Volgens het persbureau Interfax trekken troepen zich uit het centrum van Moskou terug.

De leiding van de communistische partij van de Sovjet-Unie heeft zich vandaag tegen de machtsgreep tegen Michail Gorbatsjov gekeerd. Diens plaatsvervanger als secretaris-generaal, Vladimir Ivasjko, heeft vanmorgen een gesprek met Gorbatsjov geëist.

Enkele uren eerder vielen in Moskou vijf doden bij een ingrijpen van het leger tegen aanhangers van Jeltsin. Ivasjko lijkt zich hiermee te distantiëren van de lokale partijleiders Prokofjev van Moskou en Gidaspov van Leningrad die de coup maandag ondersteunden. De Russische president Boris Jeltsin heeft vanmorgen in een spoedzitting van het Russische parlement bekendgemaakt dat KGB-chef Krjoetsjkov hem heeft aangeboden samen naar de Krim te gaan voor een gesprek met Gorbatsjov, maar hij heeft het aanbod afgewezen. Het parlement stelde voor in Jelstins plaats de vice-president en de premier naar de Krim te laten gaan. Krjoetsjkov zou vanmiddag het parlement toespreken.

De eenheid in de Sovjet-junta, die maandag president Gorbatsjov afzette, is gisteravond verbroken. Premier Valentin Pavlov is afgetreden. De positie van minister van defensie Dmitri Jazov en KGB-chef Vladimir Krjoetsjkov is onduidelijk. Verder nemen de berichten toe over toenemende desertie van legereenheden die overlopen naar het kamp der democraten. De defensiecommissie van het Russische parlement heeft alle weerbare mannen uit Rusland opgeroepen naar het parlement van Boris Jeltsin te komen om het te verdedigen tegen een mogelijke aanval van Sovjet-troepen die loyaal zijn aan de junta.

Vannacht hebben aanhangers van Jeltsin en Gorbatsjov in het centrum van Moskou negen pantservoertuigen overmeesterd en de manschappen overtuigd zich bij de verzetsbeweging aan te sluiten. Eén pantservoertuig werd daarbij in brand gestoken. Voordat dit gebeurde, hadden de tanks het vuur geopend op demonstranten die de weg blokkeerden. Daarbij vielen doden en gewonden. Volgens onofficiële berichten zouden vijf mensen zijn omgekomen en tenminste tien mensen zwaar gewond geraakt. Twee van de doden waren betogers die werden verpletterd door de oprukkende tanks.

Het aftreden van premier Pavlov, een van de acht leden van het comité dat maandag de macht overnam, werd gisteravond bekendgemaakt door de nu officieel onder censuur staande media. Zijn bloeddruk zou tot 200 zijn opgelopen. Hij is onmiddellijk opgevolgd door vice-premier Dogoezjev. Het onafhankelijke persbureau Interfax meldde gisteravond dat ook Jazov ziek zou zijn en inmiddels is vervangen door chef-staf Michail Moisejev. Later werd eraan toegevoegd dat Krjoetsjkov eveneens onwel was geworden. Het ministerie van defensie heeft het bericht over Jazovs eventuele aftreden tegengesproken. De KGB deed vandaag hetzelfde. Krjoetsjkov is hoe dan ook nog op zijn post in het hoofdkwartier van de staatsveiligheidsdienst.

Pag.3:

"Staatscomité' Janajev heeft geen greep op gebeurtenissen

Het Russische parlementslid Gennadi Boerboelis, rechterhand van president Boris Jeltsin van Rusland, die samen met de andere regeringsleiders en ex-minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze in het gebarricadeerde Russische parlement verblijft, liet vannacht weten dat Krjoetsjkov hem had laten weten dat er vannacht niet militair zou worden ingegrepen tegen de tienduizenden demonstranten die nu al twee dagen een menselijke blokkade vormen tegen de ophanden zijnde bestorming.

Vanmorgen is in het parlementsgebouw van de Russische federatie de volksvertegenwoordiging bijeengekomen voor een spoedzitting. De junta heeft die kennelijk niet met geweld willen voorkomen. De gisteren door president Jeltsin benoemde Russische minister van defensie, Konstantin Kobjets, heeft vannacht met de militaire commandanten van Moskou overeenstemming bereikt over de terugtrekking van twee divisies, waaronder de elitetroepen van de Taman-garde. Als gevolg van de staat van beleg zijn vandaag echter onvoldoende parlementariërs in staat gebleken te verschijnen. Er was vanmorgen daarom geen quorum (144 van de 221 afgevaardigen) aanwezig. Waarnemend parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov heeft de zitting vanochtend niettemin geopend. Voordat dat gebeurde werd een minuut stilte in acht genomen voor de slachtoffers van vannacht.

Het coup-comité van Gennadi Janajev heeft onmiskenbaar geen greep meer op de situatie in de hoofdstad. Gisteravond kondigde de hoofdstedelijke militaire commandant, kolonel Kalinin, een avondklok af. Die kon vannacht niet gehandhaafd worden. De gewone politie heeft de zijde van de democraten gekozen. Individuele militairen lopen soms gewapend over straat. De luchthavens zijn nog open. Op het vliegveld Sjeremetjevo was gisteren zelfs minder controle dan normaal. De telecommunicatie lijkt ook niet in handen van de junta. De internationale verbindingen en het lokale telefoonverkeer zijn nog steeds intact. De onafhankelijke persbureaus Interfax en Postfactum werken door. Het radiostation Echo Moskva, dat maandag uit de lucht werd gehaald, zendt weer permanent uit. Sinds vanochtend worden de uitzendingen overigens wel gestoord.

Chasboelatov, de Russische premier Ivan Silajev en Jeltsins vice-president Aleksander Roetskoj hebben gisteren voor het eerst sinds de staatsgreep overleg kunnen plegen met voorzitter Anatoli Loekjanov van de centrale Opperste Sovjet die maandag in het Kremlin bijeen wil komen. Ze hebben hem de eis overgebracht dat Jeltsin binnen 24 uur in contact treedt met het afgezette staatshoofd Michail Gorbatsjov. Gorbatsjov wordt nog steeds door de KGB gevangengehouden in zijn datsja op de Krim. Zijn naaste medewerker Gennadi Primakov is er gisteren wel in geslaagd de Krim te ontvluchten. Hij is inmiddels in Moskou en heeft samen met ex-minister van binnenlandse zaken Vadim Bakatin een verklaring afgegeven over de gebeurtenissen op het schiereiland in de Zwarte Zee. Volgens voormalig loco-burgemeester Sergej Stankevitsj van Moskou die dit gisteren op een bijeenkomst bij het Russische parlementsgebouw bekend heeft gemaakt, heeft Gorbatsjov geweigerd medewerking te verlenen aan de putsch. Hij zou een vliegtuig hebben geëist om onmiddellijk naar Moskou te worden overgevlogen. Dat werd hem door de KGB geweigerd. Gorbatsjov zit nu met enkele naaste medewerkers, onder wie zijn secretaris Georgi Sjachnazarov en zijn persoonlijke commandant generaal Medvedev, opgesloten in zijn vakantieverblijf op de Krim. Een volksvertegenwoordiger, die afgelopen dagen tevergeefs heeft geprobeerd toegang tot het staatshoofd te krijgen, heeft er vanmorgen aan toegevoegd dat zijn lijfarts hem vóór maandag nog heeft gezien en dat zijn gezondheid toen zeer goed was. De junta heeft de gezondheidstoestand van Gorbatsjov eergisteren als alibi aangewend voor haar staatsgreep tegen de president.

De staking waartoe Jeltsin maandag opriep is tot nu toe niet volledig. In de industriecentra in de Oeral, zoals Jeltsins geboorteplaats Sverdlovsk en het mijngebied Koezbass, is het werk ten dele neergelegd. Maar anderzijds wordt er zelfs door de gelijkgeschakelde media nauwelijks melding gemaakt van steden waar de lokale overheden zich hebben neergelegd bij de staatsgreep. Er komen in Moskou juist steeds meer berichten uit plaatsen waar de autoriteiten de decreten van de junta van fungerend president Janajev terzijde schuiven.