Eensgezind front tegen bewind in Moskou

Woorden tegen tanks. Welke precedenten zijn er om de uitkomst van een dergelijke krachtmeting te voorspellen? Twee jaar geleden vermorzelden de strijdwagens van China's Volksleger de vrijheidswil van studenten en bevolking, enkele maanden later zakte de machtsstructuur van het Sovjet-imperium ineen onder de druk van de protesterende massa's in Oost-Europa.

Vandaag heet het dat de telefonade van Westerse leiders met Boris Jeltsin de pantserwagens heeft weggehouden van de zetel van de Russische regering. Maar dat doet weer onrecht aan de duizenden die zich afgelopen nacht tussen Jeltsin en de tanks opstelden. De eerste molotov-cocktail is gegooid, de eerste tank in vlammen opgegaan, de eerste doden zijn gevallen.

Symbolisch voor de houding van het Westen tegenover de staatsgreep in Moskou is wellicht de missie van Robert Strauss, de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in de Sovjet-Unie. Strauss zal, zoals was voorgenomen, naar Moskou reizen. Maar hij zal zich niet laten zien bij de nieuwe machthebbers. Des te meer zal hij, naar mag worden aangenomen, contact zoeken met mannen als Jeltsin en Sjevardnadze, de minister van buitenlandse zaken die afgelopen winter met een waarschuwing tegen een op handen zijnde staatsgreep aftrad. Deze aanvoerders van het Russische verzet hebben evenals president Bush en de andere Westerse leiders de putschisten het ultimatum gesteld dat Gorbatsjov onmiddellijk als staatspresident moet worden hersteld. Op deze manier is de komst van ambassadeur Strauss naar de hoofdstad van de Sovjet-Unie en van Rusland niet een erkenning van de staatsgreep maar juist van het verzet ertegen.

Zo wordt er een eensgezind front gevormd tussen het verzet op de straten en pleinen van de Russische steden, Ruslands leiders en de Westerse regeringen. Het eerste doel van dit front is Jeltsin zoveel steun, rugdekking, geloofwaardigheid en daardoor legitimiteit te geven dat het voor de strijdkrachten steeds moeilijker wordt om zich tegen hem teweer te stellen. En iedere eenheid die weigert Jeltsins Moskouse zetel te bestormen betekent een afkalving van de positie en van de macht van de putschisten.

De Twaalf van de Europese Gemeenschap hebben zich gisteren bij het Amerikaanse tegenoffensief aangesloten: de economische, technologische en financiële hulp is opgeschort. De kwetsbare Duitsers hebben hun aanvankelijke terughoudendheid op dit punt laten varen en hebben in de nieuwe Europese en Atlantische eensgezindheid de steun gevonden die zij nodig hadden om de delicate toestand in hun land ferm tegemoet te treden. De Bondsrepubliek is immers niet langer de door strijdkrachten van eigen bodem en van de bondgenoten afgeschermde staat van weleer. Zij is ondanks de politieke en sociaal-economische verankering in het Westen een overgangsgebied geworden waarvan het oostelijke deel de standplaats is van honderdduizenden Sovjet-soldaten en van lieden die mogelijk bereid zijn oude loyaliteiten te doen herleven. Van de zijde van de regering in Bonn is gewaarschuwd tegen activiteiten van agenten van de KGB op Duits grondgebied.

De Twaalf hebben hun offensieve tactiek gisteren met een defensieve aangevuld. In een verklaring wordt het voornemen onderstreept associatie van Polen, Tsjechoslowakije en Hongarije met de Gemeenschap te bespoedigen en tegelijkertijd is Roemenië, Bulgarije en Albanië bijzondere hulp toegezegd. Deze houding is een wereld verwijderd van de zuinigheid waarmee tot dusver in West-Europa de nieuwe vrijheid in Oost-Europa tegemoet werd getreden, culminerend in de Italiaanse dubbelhartigheid nog maar een paar dagen geleden gedemonstreerd ten opzichte van Albanese vluchtelingen. Woorden moeten, waar mogelijk, worden omgezet in daden en de Gemeenschap is nu als geen ander in staat om Oost-Europa onder de arm te nemen en wel op een wijze waaraan zelfs de putschisten in het Kremlin geen aanstoot kunnen nemen. De Europeanen beschikken hier over een bewegingsvrijheid waarvan het resultaat een doeltreffend complement kan worden van het isolement waarin de VS en Europa samen de Moskouse putschisten hebben geplaatst.

Vanzelfsprekend wordt de machtsworsteling in de Sovjet-Unie beslist in de Sovjet-Unie. Maar na de Duitse afzijdigheid in de Golfoorlog en de vooruitgeschoven en daardoor eenzame Duitse positie in de Joegoslavische burgeroorlog heeft het Westen zich aaneengesloten om het grootste gevaar dat sinds het einde van de Koude Oorlog zich heeft aangediend af te wenden. Er is bovendien een eenheid ontstaan die de vrije Oosteuropese volken en de naar vrijheid strevende burgers van de Sovjet-Unie omvat. Er is bij voorbeeld geen reserve meer om hardop de eis te stellen dat de burgerrechten ook in de Baltische landen zullen worden gerespecteerd. De tijd dat een dergelijke eis als imperialistische hetze aan de bevolking van de Sovjet-Unie kon worden verkocht is voorbij. Het is een eis waar iedere Sovjet-burger die zijn vrijheid bemint, zich zonder voorbehoud achter stelt. Dat is winst waarvan de betekenis niet kan worden overdreven.