CVSE; De beloften van Parijs

Westerse politici zwaaien er dreigend mee naar de nieuwe machthebbers in Moskou, maar de coupplegers lijken bij alle internationale afspraken die zij beloven na te komen het Handvest voor een Nieuw Europa te zijn vergeten. Terwijl het Handvest in november nog zoveel reden tot juichen gaf. Bij de feestelijke ondertekening in Parijs werd, vijftien jaar nadat Oost en West de akkoorden van Helsinki sloten en in de CVSE begonnen met confereren over veiligheid en samenwerking, gesproken over het definitieve einde van de Koude Oorlog.

In het "Handvest van Parijs' verklaren de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten, Canada en alle Europese landen plechtig dat zij zich verplichten tot het bevorderen van democratie, vrijheid, veiligheid en samenwerking in Europa. Het document bevat een indrukwekkende opsomming van de rechten en vrijheden die de staten hun onderdanen geven.

Verscheidene passages uit het Handvest lijken door de nieuwe Sovjet-leiding met voeten te worden getreden, zelfs als Michail Gorbatsjov werkelijk ziek zou zijn: “Wij verbinden ons ertoe democratie als het enige regeringsstelsel van onze naties op te bouwen, te bevestigen en te versterken. Bij dit streven zullen wij vasthouden aan het volgende: de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden zijn het geboorterecht van alle mensen, zij zijn onvervreemdbaar en worden gegarandeerd door de wet. Hun bescherming en bevordering is de eerste verantwoordelijkheid van een regering. Eerbied voor deze rechten en vrijheden is een essentiële waarborg tegen een oppermachtige staat.” “Wij bevestigen dat, zonder onderscheid, ieder individu het recht heeft op: vrijheid van denken, geweten, godsdienst of geloof, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en vreedzame vergadering, vrijheid van beweging; Niemand blootgesteld mag worden aan: willekeurige gevangenneming of gevangenhouding, martelingen of andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing; Iedereen ook het recht heeft: zijn rechten te kennen en uit te oefenen, deel te nemen aan vrije en eerlijke verkiezingen...” “Wij zullen garanderen dat iedereen toegang heeft tot doeltreffende nationale en internationale rechtsmiddelen tegen enigerlei aantasting van zijn rechten...” “In overeenstemming met onze CVSE-verplichtingen onderstrepen wij dat vrijheid van beweging en contacten tussen onze burgers evenals vrij verkeer van informatie en ideeën van doorslaggevend belang zijn...”

Deze woorden zijn moeilijk te rijmen met die uit het decreet dat het Comité voor de noodtoestand maandag uitvaardigde, waarin de ontbinding van de democratisch gekozen lichamen en de instelling van perscensuur wordt afgekondigd.

Alleen: al past de tekst van het Handvest met moeite op een dichtbedrukte krantepagina, het bevat geen woord over wat er moet gebeuren als een ondertekenaar de zelf opgelegde verplichtingen niet nakomt. De afspraken zijn niet juridisch afdwingbaar. De Europese Gemeenschap besloot gisteren het te gaan proberen met een gedeeltelijke bevriezing van de economische hulp. Enkele uren later brak het nieuwe bewind in Moskou de beloften van Parijs opnieuw, door tanks over demonstranten te laten rijden.

Het Handvest voor een nieuw Europa was trouwens ook het document waarin de CVSE-landen overeenkwamen een conflict-preventiecentrum in Wenen en een CVSE-secretariaat in Praag op te richten. Een half jaar later werd daaraan tijdens een bijeenkomst in Berlijn nog het zogeheten crisismechanisme toegevoegd. Een minderheid van de 34 aangesloten landen kan voortaan bij situaties die de stabiliteit in Europa bedreigen een spoedvergadering van hoge ambtenaren uit alle landen uitschrijven. Die kunnen op hun beurt, maar dan unaniem, besluiten de ministers van buitenlandse zaken bijeen te roepen. En die kunnen dan, ook unaniem, maatregelen nemen - op voorwaarde dus dat de regering van de in crisis verkerende staat ermee instemt. De Duitse minister van buitenlandse zaken, Genscher, zou vanmiddag zijn collega's van de NAVO-landen voorstellen het mechanisme voor de crisis in de Sovjet-Unie in werking te stellen. De eerste praktijktest voor dit uit het Handvest ontsproten CVSE-bouwwerk was de strijd in Joegoslavië. Daar zijn de afgelopen dagen weer ruim veertig doden gevallen.