Begroting '92 wacht niet op Sovjet-crisis

DEN HAAG, 21 AUG. Terwijl de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie andere problemen opzij drukken, blijft Nederland een politieke crisis boven het hoofd hangen over de WAO. Maar alsof die problemen er niet zijn, wijdde de ministerraad in de Trèveszaal op het Binnenhof zich vandaag uitsluitend aan het doornemen van de ontwerp-memories van toelichting bij de departementale begrotingen voor 1992.

"Business as usual' in Den Haag. Een bij de kabinetsvergaderingen aanwezige hoge ambtenaar verklaart wat verontschuldigend: “Tijdens de Golfcrisis bestond voortdurend de neiging bij de dames en heren om het probleem van de Tussenbalans op de lange baan te schuiven. Nu hebben we simpelweg vastgesteld dat we niet elke keer als er iets in de wereld aan de hand is de eigen problemen even opzij kunnen zetten. We gaan gewoon door.”

Dat betekent vooral een belasting voor premier Lubbers, die het ene moment zit te telefoneren met de Britse premier John Major en het volgende moment samen met minister De Vries formuleringen over de koppeling zoekt die zijn kabinet moeten redden. “Een probleem? Helemaal niet”, zegt iemand uit zijn naaste omgeving. “De dag is lang en je weet hoe deze premier werkt. Die zet gewoon een knop om en schakelt over op een ander dossier”.

“Het is ongelooflijk hoe hij zich in korte tijd een dossier eigen kan maken. Hij kan blindschaken”, zegt een andere adviseur. Volgens deze informant krijgt Lubbers daarbij niet alleen informatie van zijn eigen staf en van Buitenlandse Zaken, maar zoekt hij ook expertise bij mensen buiten de ministeries. “Lubbers is een groot telefoneerder.”

Toen maandagavond het telefoontje van de Amerikaanse president Bush binnenkwam in het Torentje, zat Lubbers op het CDA-partijbureau bij een vergadering van het dagelijks bestuur. Hij belde zelf Bush snel terug. Mitterrand en Major hadden daarvoor al contact met hem opgenomen. Opvallend genoeg sprak Lubbers niet met kanselier Kohl, met wie hij bij voorgaande crises altijd nauwe contacten onderhield.

Minister Van den Broek en ook hoge ambtenaren op Buitenlandse Zaken merken, ondanks de nog steeds dreigende val van het kabinet, geen enkel verschil bij de premier in de mate van belangstelling die hij voor deze wereldcrisis heeft. Een hoge diplomaat spreekt van “zeer geregeld overleg tussen Van den Broek en Lubbers”. De laatste heeft zich tot nu toe in het openbaar zeer terughoudend opgesteld. “Vrijdag op de EG-top in Den Haag krijgt hij natuurlijk zijn kans en die zal hij wel nemen ook”, zegt een medewerker van Van den Broek.

Deze topconferentie heeft het predikaat "informeel' meegekregen, omdat het gastland anders in de problemen zou komen om op deze korte termijn aan alle protocollaire verplichtingen te voldoen. Het betekent ook dat Lubbers, Van den Broek en hun medewerkers zich niet het hoofd hoeven te breken over lange officiële verklaringen. De ontwikkelingen in Moskou volgen elkaar zo snel op, dat lang tevoren opgestelde communiqués snel achterhaald zijn.

Gisteren kwam de omwenteling in Moskou slechts kort aan de orde in de ministerraad. Het kabinet hoeft geen vergaande besluiten te nemen over eigen betrokkenheid zoals tijdens de Golfcrisis. Er is dus ook geen enkele vorm van verhoogde paraatheid te bespeuren bij de strijdkrachten. Discussies in het kabinet over het sturen van troepen naar de Golf waren veel principiëler dan het besluit tot opschorting van economische hulp van de EG aan Moskou. Bilaterale hulpprogramma's tussen Nederland en de Sovjet-Unie zijn er niet.

De enige minister die naast Lubbers en Van den Broek wat sterker bij de crisis is betrokken, is minister Ter Beek van defensie. Maandagmiddag heeft Ter Beek tijdens het reguliere politieke beraad op zijn ministerie de machtsgreep in de Sovjet-Unie aan de orde gesteld. Aan het overleg namen de bevelhebbers deel, de chef Defensiestaf, de staatssecretaris en de secretaris-generaal van het departement. Voor Ter Beek is het een vraag of de staatsgreep wel een rechtstreeks veiligheidsrisico voor Europa inhoudt. Ter Beek heeft in de marge van het kabinetsberaad over de situatie in de Sovjet-Unie gepraat met Lubbers, Van den Broek en vice-premier Kok.

Als EG-voorzitter loopt Nederland niet voorop met krachtige stellingnames. Van den Broek en Lubbers voeren een "low profile'-beleid. In tegenstelling tot Mitterrand, Major en Bush heeft Lubbers geen contact gezocht met de leider van het verzet tegen de coup, Boris Jeltsin. Evenmin is de Sovjet-ambassadeur ontboden om een protestnota in ontvangst te nemen. Maandag zei Van den Broek dat dit geen zin had, omdat de ambassadeur toch niet wist wat er in zijn land aan de gang was. Gistermiddag ontving directeur-generaal politieke zaken, Van Walsum, de Sovjet-ambassadeur om hem de EG-verklaring te overhandigen.

De EG-top vrijdag wordt gehouden op het ministerie van buitenlandse zaken. Het Binnenhof blijft grotendeels vrij voor het kabinet, dat die dag normaal verder vergadert over de WAO, de ziektewet en de begroting voor het komende jaar. Desnoods kan men in de Trèveszaal rustig verder discussiëren, terwijl Lubbers veertig meter verderop in de Ridderzaal aanschuift voor het gebruikelijke diner met de Franse president en de regeringsleiders.