v.d. Broek: betrekkingen worden niet verbroken

DEN HAAG, 20 AUG. Van een totale verbreking van de betrekkingen met de Sovjet-Unie kan op dit moment geen sprake zijn. Dat vindt minister Van den Broek (buitenlandse zaken). Niettemin hebben de nieuwe machthebbers in Moskou de afgesproken beginselen van de CVSE genegeerd door wat de minister een “klassieke staatsgreep” noemt.

Van den Broeks reactie werd, evenals die van meer westerse politici, gisteren gaandeweg krachtiger naarmate meer gegevens bekend werden over de wijze waarop de nieuwe leiders democratische verworvenheden, zoals persvrijheid, afschaften. “De wereld is hardleers”, aldus de minister, met een verwijzing naar het feit dat de wereld toch nog verrast werd door de coup, nadat oud-minister Sjevardnadze daar al zo nadrukkelijk voor had gewaarschuwd.

De vaste Kamercommissie voor buitenlandse zaken komt morgen voor een spoedvergadering met minister Van den Broek bijeen. PvdA-fractieleider Wöltgens ziet in de machtsgreep “grote risico's voor de wereld”, waarbij het naar zijn mening van groot belang is dat de EG één lijn trekt. Ook D66-woordvoerder Eisma ziet een periode van internationale spanningen naderen, gezien “het onlosmakelijk verband tussen de hervormingen in de Sovjet-Unie en de verhouding van dit land tot de rest van de wereld”.

Volgens Groen Links lijken de nieuwe machtshebbers in de Sovjet-Unie het ontstaan van nieuwe verhoudingen in het land met meer democratie, openheid en vrijheid te willen voorkomen. Het moment van de machtsovername - vlak voor de ondertekening van het Unieverdrag - is wat dat betreft veelbetekend, aldus Groen Links. De partij vindt, aldus een verklaring, dat in ieder geval de democratische krachten in de Sovjet-Unie zoveel mogelijk vanuit het Westen moeten worden ondersteund. Directe diplomatieke en economische contacten met de republieken zijn daarvoor noodzakelijk.

Clingendael-directeur prof. dr. J. Voorhoeve vreest dat de machtsgreep de wapenakkoorden tussen Oost en West op de tocht zal zetten. Het toch al moeizame proces van toenadering en wapenvermindering dreigt volgens Voorhoeve ernstig te worden bemoeilijkt op een moment dat er nog 273.000 Sovjet-manschappen in het voormalige Oost-Duitsland zijn gelegerd.

Voorhoeve: “Het nieuwe START-verdrag voor de vermindering van de strategische kernwapens is nog altijd niet geratificeerd. De uitvoering van het al eerder gesloten akkoord over de vermindering van conventionele bewapening (CFE) wordt momenteel al tegengewerkt door de Sovjet-strijdkrachten. De kans bestaat dat de militairen weer een hele grote vinger in de pap krijgen met alle nadelige consequenties vandien.”

Premier Lubbers heeft als voorzitter van de EG contact gehad met president Bush, premier Major, president Mitterrand en Bondskanselier Kohl. Premier Lubbers heeft in zijn hoedanigheid van EG-voorzitter de boodschap van het Staatscomité voor de noodtoestand in de USSR aan verschillende wereldleiders niet ontvangen.