Thatcher zet toon voor reactie Britse regering

LONDEN, 20 AUG. De krachtigste woorden over de staatsgreep in de Sovjet-Unie kwamen in Groot-Brittannië niet uit de mond van de premier, maar - naar kon worden verwacht - uit die van zijn voorgangster. Margaret Thatcher was de regeringsleider die bij uitstek Gorbatsjovs entree in het Westen heeft voorbereid. Zij was degene die haar vriend Ronald Reagan ervan overtuigde dat de Sovjet-leider iemand was met wie zaken vielen te doen. En dus heeft zij, in tegenstelling tot John Major, een bijna persoonlijk belang in de uitkomst van de Gorbatsjov-sage.

“Wij” - nog steeds dat koninklijke wij - “zijn diep bezorgd over de vraag of hij behoorlijk wordt behandeld en of hij de vrijheid heeft te spreken”, zei zij gisteren op de stoepen van haar kantoor in Westminster. Thatcher riep de Sovjet-bevolking op de straat op te gaan teneinde de democratie te verdedigen en ze maakte duidelijk dat de NAVO-landen hun plannen om te bezuinigen op defensie moesten opschorten.

Die harde taal kwam lang vóór de Britse regering haar standpunt verhardde, ongetwijfeld na hernieuwd overleg met president Bush die een soortgelijke bekering naar onverzoenlijkheid doormaakte. In navolging van de Amerikaanse president zei de Britse minister van buitenlandse zaken, Hurd, vanmorgen pas dat Gorbatsjov onwettig was afgezet en dat hij zijn positie weer moest terugkrijgen. Hurd prees de opstelling van Boris Jeltsin, democratisch gekozen president van de Russische republiek, die tot een staking heeft opgeroepen. Gisteren maakte de Britse regering na spoedberaad bekend dat zij ogenblikkelijk betaling uit haar fonds voor technische assistentie aan de Sovjet-Unie, 50 miljoen pond, opschort. Zij wilden vandaag de EG-collega's oproepen hetzelfde te doen.

In alle sombere commentaren van politici en analisten over de verwijdering van Gorbatsjov en de terugkeer naar het tijdperk van communistische technocratie, is één grondtoon te ontdekken: de machtsgreep van de groepering rondom Janajev betekent slechts een tijdelijke en ogenschijnlijke teruggang naar de Brezjnev-periode. Hurd vatte die verwachting samen door te zeggen dat hij gelooft dat de hervormingen zullen winnen, aangezien de Sovjet-Unie het punt is gepasseerd waarop het verlangen naar democratie met geweld kan worden onderdrukt. Desondanks moest het Westen “voorzichtig zijn met op zijn gemak toekijken van de zijlijn en mensen voorhouden hoe zij zich zouden moeten gedragen”.

De Sovjet-ambassadeur werd gisteren ontboden op het Foreign Office, waar hij te horen kreeg dat de regering weinig waarde hecht aan de verzekeringen van het nieuwe bewind. Hurd vroeg expliciet naar het lot van Gorbatsjov en zei later dat de ambassadeur “mij verteld heeft dat president Gorbatsjov in de Krim zijn vakantie voortzet en dat hij veilig is”.

De gevoelens van medeleven met president Gorbatsjov persoonlijk lijken in dit land extra sterk, niet alleen door de persoonlijke band met oud-premier Thatcher, maar ook omdat de Sovjet-president zijn laatste buitenlandse bezoek, nauwelijks een maand geleden, aan Londen bracht.