Polen ongerust over komst van vluchtelingen

WARSCHAU, 20 AUG. In Polen is met onrust en nervositeit gereageerd op de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie. De regering in Warschau vreest dat enkele honderdduizenden Sovjet-burgers in Polen geen aanstalten zullen maken om naar huis te gaan.

Het afzetten van Gorbatsjov kwam als een schok voor de Poolse regering die ervan uit ging dat het geplande Unieverdrag de Sovjet-Unie een democratischer gezicht zou geven. President Walesa nam gisterochtend onmiddellijk contact op met zijn voorganger, generaal Jaruzelski. Daarna confereerde hij met leden van het kabinet en de voorzitter van het Poolse parlement. Walesa's stap om als eerste te overleggen met Jaruzelski kwam voor veel Polen niet als een verrassing. De Poolse ex-president, die in 1981 de staat van beleg in Polen afkondigde, kent de verhoudingen in het Kremlin goed. Hij heeft vaak samengewerkt met generaal Jazov en KGB-chef Krjoetsjkov die beiden lid zijn van het staatscomité voor de noodtoestand dat nu de macht heeft. Jaruzelski wees erop dat Jazov en Krjoetsjkov altijd ondersteuners waren geweest van de perestrojka. In een verklaring prees Jaruzelski daarop de afgezette Sovjet-president Gorbatsjov, die de politieke veranderingen in Oost-Europa - waaronder die in Polen - ongestoord liet verlopen. “Ik heb veel met Gorbatsjov van doen gehad. Ik voel achting en sympathie voor hem en hoop dat hij zonder bitterheid zal terugkijken.”

Walesa riep de Polen op om rustig te blijven en hij liet na om, zoals Tsjechoslowakije en Hongarije, de staat van paraatheid uit te roepen. Polen wil paniek aan zijn oostgrenzen voorkomen omdat enkele honderdduizenden Sovjet-burgers - de geschatte aantallen variëren sterk - zich in het land bevinden. De Poolse radio zendt elk uur een nieuwsbericht in het Russisch uit om de Sovjet-burgers, de meesten van hen zijn handelaren, op de hoogte te houden. Aan de andere kant houdt Warschau er rekening mee dat veel van de naar schatting één miljoen Polen die in de Sovjet-Unie werken terugkomen als de strijd om de macht escaleert. Op het Poolse ministerie van binnenlandse zaken worden de scenario's uit de kast gehaald voor de opvang van honderdduizenden vluchtelingen of terugkerende Polen. Tot nu toe hebben nog maar enkele Sovjet-burgers politiek asiel aangevraagd. Het ministerie heeft ook plannen klaar liggen om de grensbewaking te versterken voor het geval een mensenmassa in beweging komt. “Alles hangt af van wat er de komende dagen in Moskou gebeurt”, aldus een woordvoerder van het ministerie.

Poolse diplomaten reageren officieel zeer voorzichtig op de machtswisseling in Moskou, mede omdat de terugtrekking van de 50.000 Sovjet-militairen uit Polen nog niet is afgerond. Deze troepen, voornamelijk logistieke eenheden, zullen zich gelijktijdig terugtrekken met de 300.000 Sovjet-militairen die nog in Oost-Duitsland zijn gelegerd. Dit betekent dat de komende jaren nog Sovjet-militairen op Pools grondgebied zullen zijn.

De Poolse voorzichtigheid is ook ingegeven door de lopende contracten voor de levering van olie. De Poolse economie is nog altijd sterk afhankelijk van energiebronnen uit de Sovjet-Unie. Warschau vreest dat aan de import een einde komt zodra de machtsstrijd in Moskou escaleert.