Mitterrand: nog te vroeg om over straf te praten

PARIJS, 20 AUG. De Franse president, François Mitterrand, gelooft dat de machtsovername in Moskou kan leiden tot een “onderbreking maar niet tot een stopzetting” van de democratische beweging in de Sovjet-Unie.

Mitterrand zei dit gisteravond in een televisie-uitzending waarin hij zich nogal voorzichtig en gematigd uitliet over de staatsgreep in Moskou, die hij omschreef als een “verandering tegen de stroom in”. Het Franse staatshoofd zei dat “het nog te vroeg is om over sancties tegen de Sovjet-Unie te praten”.

In een korte verklaring die de regering gistermiddag publiceerde worden garanties geëist “voor het leven en de vrijheid” van Gorbatsjov en de Russische president, Boris Jeltsin. De nieuwe machthebbers in Moskou “zullen op hun daden worden beoordeeld”, aldus de verklaring, die in Parijs wordt gezien als een aanwijzing dat de regering de machtsgreep van de conservatieven niet wil dramatiseren.

Mitterrand zei in een gesprek met journalisten voor de televisie dat de “coup in zijn eerste fase was gelukt omdat Gorbatsjov van zijn macht is ontheven en de vrijheid van Jeltsin wordt bedreigd”. Maar het komt er nu op aan, zo betoogde hij, hoe de nieuwe leiders zullen optreden. Hij herinnerde eraan dat de machthebbers in de Sovjet-Unie een aantal precieze regels moeten respecteren die vastgelegd zijn in de akkoorden van Helsinki en van Parijs (de vorig jaar november ondertekende verklaring over Europese veiligheid en samenwerking).

De Franse president verklaarde dat de hulp die door de Europese Gemeenschap wordt verleend stopgezet moet worden als deze niet gelieerd is aan authentieke hervormingen. Dit standpunt wordt volgens hem gedeeld door andere Europese leiders.

De ongerustheid over de conservatieve machtsgreep in Moskou is in Frankrijk algemeen. De belangrijkste politieke partijen en talloze oud-politici reageerden, veelal in veel krachtiger termen dan Mitterrand, op de coup. De afzetting van Gorbatsjov - die zijn land volgens Mitterrand langer heeft geregeerd dan Lenin - werd zelfs, maar alleen wat de methode betreft, veroordeeld door de Franse communistische partij, die zich van verder commentaar onthield.

Bij de talrijke emigranten uit de Sovjet-Unie die in Parijs wonen sloeg het nieuws over de machtsovername als een bom in. De beroemde cellist Mstislav Rostropovitsj, die in mei voor het laatst in Moskou was, sprak van een catastrofe. “Gorbatsjov was veel te langzaam, hij heeft te veel tijd verloren. De communisten hebben de macht weer.” Een tegengestelde mening verkondigde de schrijver Aleksander Zinoviev: “Het zou een catastrofe zijn als de macht niet was overgenomen, want Gorbatsjov had zijn hoofd verloren.”