'Gorbatsjov moet terug'

MOSKOU, 20 AUG. In Moskou, Leningrad en enkele andere gebieden, waar honderdduizenden mensen op straat of in staking zijn, is de noodtoestand uitgeroepen. De Baltische republieken zijn onder militaire controle geplaatst. Op negen kranten en de Sovjet-radio en -televisie na, die onder strenge censuur zijn geplaatst, zijn alle media verboden. Het bewind stuit echter op taai verzet, vooral in de Russische republiek, waar Boris Jeltsin zich in zijn parlementsgebouw heeft verschanst en waar stakingen zijn uitgebroken.

Jeltsin eiste vandaag het aftreden van het "comité voor de noodtoestand' en een medisch onderzoek van Gorbatsjov door artsen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Daarnaast eiste Jeltsin een onderhoud met Gorbatsjov.

De staatsgreep tegen Sovjet-president Gorbatsjov heeft geleid tot troepenverplaatsingen op grote schaal. Omvangrijke tankcolonnes zijn op weg naar de Estse hoofdstad Tallinn, naar Kiev en naar Leningrad, waar burgemeester Sobtsjak is afgezet, maar waar vanochtend meer dan tweehonderdduizend mensen betoogden tegen de staatsgreep. Tot andere vormen van geweld kwam het niet. Alleen in de Letse hoofdstad Riga viel een dode bij een incident. Waar Gorbatsjov zich bevindt is onduidelijk. Gorbatsjovs interim-opvolger Janajev stelde gisteren op een persconferentie dat Gorbatsjov moe en ziek is, een medische behandeling ondergaat en terugkeert zodra hij genezen is. Noch in het binnenland noch elders wordt die mededeling serieus genomen. Janajev beloofde ook dat de hervormingen zullen worden voortgezet, maar dat eerst een eind moet worden gemaakt aan de chaos in het land, de produktiedaling en de bedreiging die uitgaat van de etnische conflicten. De Franse televisie meldde gisteren dat Gorbatsjov in Moskou zou zijn geweest.

Pag.5:

Nieuw bewind voert straffe censuur in

“We staan voor de dreiging van desintegratie, het uiteenvallen van de uniforme economie, de uniforme burgerlijke vrijheden, de uniforme defensie en de uniforme buitenlandse politiek”, aldus Janajev. “Een normaal leven onder die omstandigheden is onmogelijk. In veel streken is sprake van bloedvergieten. Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zou ernstige interne en internationale gevolgen hebben. In die omstandigheden hebben we geen ander alternatief dan resolute actie te ondernemen teneinde te voorkomen dat het land afglijdt naar een ramp”, aldus Janajev, die tijdens de persconferentie werd geflankeerd door enkele andere leden van het staatscomité voor de noodtoestand. Onder degenen die ontbraken waren minister van defensie Jazov, premier Pavlov en KGB-chef Krjoetsjkov.

Onder de “urgente maatregelen” die het nieuwe bewind inmiddels in praktijk heeft gebracht zijn de legering van troepen op strategische punten en de instelling van een rigoureuze perscensuur. Voor 26 augustus is een bijzondere zitting van de Opperste Sovjet belegd. Daar zal de machtsgreep tegen Gorbatsjov moeten worden bekrachtigd. Slechts negen kranten mogen - onder toezicht - nog verschijnen, stuk voor stuk conservatieve kranten, met uitzondering van de Izvestia. De drukkers van de Izvestia weigerden gisteren echter de krant te drukken omdat de redactie had geweigerd Boris Jeltsins stakingsoproep op te nemen. De kranten die vandaag verschenen kwamen alle uit met dezelfde voorpagina, waarop teksten van de nieuwe leiding, berichten van TASS en geruststellende mededelingen waren opgenomen. De Pravda meldde bijvoorbeeld dat “alles rustig is” en dat “er voor de vleeswinkel een rij wacht op worst”. De afgedrukte foto's tonen glimlachende soldaten en stille straten.

In sommige delen van de Russische republiek is gisteren en vandaag gehoor gegeven aan de stakingsoproep van Jeltsin. Dat geldt vooral voor de mijnwerkers, de meest uitgesproken aanhangers van Jeltsin. In vijf van de dertien mijnen van Vorkoeta en in de helft van de ruim vijftig mijnen in het Koezbas-bekken wordt gestaakt. In de stad Vorkoeta is het openbare leven tot stilstand gekomen.

In Moskou zelf is de sfeer gespannen. Boris Jeltsin, die de nieuwe leiders gisteren voorhield dat “men een troon kan bouwen van bajonetten, maar daar niet lang op kan zitten”, heeft zich teruggetrokken in zijn parlement. Hij wordt er beschermd door loyale troepen van de politie en eenheden van de elitedivisie Taman, die de beschikking hebben over zeker tien tanks. Duizenden aanhangers van Jeltsin hebben de hele nacht bij het parlementsgebouw gewaakt. Vandaag wil de leiding van de Russische republiek de nieuwe machthebbers een reeks eisen voorleggen. De belangrijkste daarvan is de ontbinding van het "staatscomité voor de noodtoestand'.

Op andere plaatsen heeft het nieuwe bewind troepen met tanks en pantserwagens gelegerd. Het kwam daar vaak tot felle en bittere discussies tussen de militairen en burgers. “Waarom tanks? Tanks tegen wie? Jongens, jongens! Jullie zijn onze kinderen! Wat willen jullie eigenlijk”, zo riep gisteren in het hart van Moskou een vrouw de bemanning van de tanks toe. Op sommige plaatsen riepen tankbemanningen dat ze geen geweld wilden gebruiken. Militairen haalden demonstratief hun magazijn uit hun wapen. Soms liepen de gemoederen hoog op. Ergens gooide een man een blik benzine uit over een soldaat in een tank. Hij werd weggetrokken voor hij de benzine kon aansteken.