De Sovjet-Unie maandag van uur tot uur

Hieronder volgt een chronologie van de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie sinds gistermorgen. Bij deze lijst is de Nederlandse tijd aangehouden, die een uur op die in Moskou achterligt.

5.20: Het officiële persbureau TASS kondigt aan dat president Michail Gorbatsjov “om gezondheidsredenen niet in staat is om zijn functies uit te oefenen”. Hij is door vice-president Gennadi Janajev vervangen “overeenkomstig artikel 127 van de constitutie”.

5.40: In een communiqué dat is ondertekend door een trojka betaande uit Janajev, premier Valentin Pavlov en de vice-president van de Raad van Defensie, Oleg Baklanov, wordt bekendgemaakt dat sinds 3.00 uur die ochtend de staat van beleg geldt voor een periode van zes maanden. 6.00: Sovjet-burgers vernemen van radio Moskou dat de Sovjet-Unie geheel onregeerbaar is geworden en in ernstig gevaar verkeert. Op de radio wordt verder hoofdzakelijk sombere klassieke muziek ten gehore gebracht.

7.00: Het "staatscomité voor de noodtoestand' stelt in een boodschap aan het Russische volk dat de perestrojka in een impasse is geraakt.

7.49: Voor het eerst worden in de buitenwijken leden van de militaire politie in volledige wapenrusting gesignaleerd.

9.50: Zo'n vijftig pantserwagens nemen posities in in een straat nabij het Russische parlement. Tegelijkertijd roept de Litouwse president Vitautas Landsbergis voor de radio de bevolking van Vilnius op om zich voor het gebouw van het Litouwse parlement te verzamelen. In het Oekraïense parlement begint een spoedzitting over crisis.

10.10: De Russische president Boris Jeltsin en zijn regering roepen de bevolking op tot burgerlijke ongehoorzaamheid en verlangen de terugkeer van de wettelijk verkozen president Michail Gorbatsjov.

10.15: Een woordvoerder van Jeltsin bevestigt dat president Michail Gorbatsjov onder huisarrest staat in een officieel verblijf.

10.45: Jeltsin eist dat Gorbatsjov de bevolking van de Sovjet-Unie mag toespreken. De Russische president verwerpt deze “rechtse, reactionaire, anti-constitutionele staatsgreep”.

11.00: Enkele duizenden mensen, die dichtbij het Kremlin op het Manegeplein bijeen zijn gekomen, demonstreren tegen de afzetting van Gorbatsjov. Het nieuwe "staatscomité' maakt bekend dat de pers aan banden is gelegd en dat er hard tegen betogingen zal worden opgetreden.

11.30: De Litouwse president Landsbergis verzoekt de internationale gemeenschap om hulp bij het verzet tegen de nieuwe machthebbers.

12.15: Boris Jeltsin roept in het Russische parlement op tot een algemene staking en vaardigt een decreet uit waarin hij het decreet waarmeen Janajev en de zijnen zich de macht toeëigenden onwettig verklaart.

12.30: Een hoge Russische functionaris die anoniem wil blijven verklaart dat Gorbatsjov nog in leven is en dat hij wordt vastgehouden in zijn vakantieverblijf aan de Zwarte Zee.

12.50: Speciale eenheden van het ministerie van binnenlandse zaken blokkeren alle toegangen tot het Rode Plein en dwingen demonstranten om het plein te verlaten. Te zelfder tijd spreekt Jeltsin vanaf een pantserwagen een groepje betogers toe .

13.00: Troepen omsingelen de kantoren van TASS en van de kranten Izvestia en Moscow News. Demonstranten stoppen bloemen in de lopen van de tanks.

13.15: De vroegere minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze en een nauwe medewerker van Gorbatsjov, Aleksander Jakovlev, roepen tijdens een gesprek met journalisten op tot de vorming van "ondersteuningscomité's voor de democratie in de Sovjet-Unie' in de Westerse wereld.

13.45: De Amerikaanse president George Bush noemt de vervanging van Gorbatsjov in strijd met de constitutie. Deze stap kan “ernstige gevolgen” hebben voor de Sovjet-Amerikaanse betrekkingen, aLdus Bush.

14.00: De gemeenteraad van Leningrad kondigt een staking aan voor de volgende dag.

14.30: In het centrum van Moskou hebben op verscheidene plaatsen kleine betogingen plaats met hier en daar felle onderlinge discussies. Op het Manegeplein klauteren veel betogers op tanks en pantserwagens onder het schreeuwen van Jeltsins naam.

14.40: De voorzitter van het Letse parlement, Anatolis Gorbunov, roept de Letse bevolking op tot burgerlijke ongehoorzaamheid.

15.45: Volgens het Russische persbureau RIA is in Leningrad en Riazan (een plaats ten zuidoosten van Moskou) de noodtoestand van kracht.

16.20: In een tweede decreet verklaart Jeltsin dat alle uitvoerende organen van de Sovjet-Unie op het gebied van de Russische republiek onder zijn verantwoordelijkheid vallen.

16.25: Journalisten ter plaatse melden dat speciale eenheden van de OMON-militie de telefooncentrale van Vilnius bezet hebben.

16.30: Tijdens zijn eerste persconferentie kondigt Janajev de noodtoestand af in Moskou.

16.35: Volgens TASS zal er op 26 augustus een buitengewone zitting van de Opperste Sovjet in Moskou worden gehouden.

17.00: Bij het Russische parlement en elders in de stad bouwen betogers barricades.

17.20: Janajev verklaart dat Gorbatsjov zich nog op de Krim bevindt waar hij zou herstellen van de vermoeidheden van de laatste jaren. “Wij hopen dat hij na zijn herstel zijn functies weer zal kunnen uitoefenen en dat de politiek die in 1985 werd gelanceerd door ons zal worden voortgezet”, aldus Janajev.

17.30: Jeltsin roept het leger op om zich tegen de nieuwe machthebbers te keren en vraagt de militairen hun handen niet te bevlekken met bloed van het volk.

18.00: De bevelhebber van het Sovjet-leger in de Baltische staten, generaal Fjodor Koezman, neemt de controle over Estland, Letland en Litouwen over. Hij waarschuwt dat mensen die zich verzetten zullen worden gearresteerd.

18.38: Een afgevaardigde uit het mijnbouwgebied Vorkuta meldt dat er in vrijwel alle grote mijnstreken in Siberië, de Oekraïne en Wit-Rusland wordt gestaakt.

21.00: De betogers bij het Russische parlement, die de hele nacht op hun hoede blijven, openen even hun versperringen om enkele tanks door te laten die gehoor geven aan de oproep van Jeltsin om zich aan te sluiten bij de oppositie tegen het nieuwe bewind. In de loop van de nacht sluiten zich ook nog enkele parachutisten bij de oppositie aan.