Coup kan niet slagen

Deze coup kan, op de langere duur, niet slagen. Hij gaat tegen de onderstroom van verandering in die in Rusland en de andere Sovjetrepublieken op gang is gebracht door wat Gorbatsjov en zijn collega's hebben gedaan.

De reactionairen zullen eveneens falen omdat zij geen remedie hebben voor de economische crisis waarin de Sovjet-Unie verkeert. In het verleden bestond er een inefficiënt economisch en industrieel stelsel; dat is ontmanteld door de hervormingen van president Gorbatsjov. Er is geen alternatief systeem voor in de plaats gekomen. Dat is de reden waarom het leger en de KGB vonden dat Gorbatsjov moest worden afgezet.

Maar de nieuwe dictators kunnen een inmiddels vernietigd produktie- en distributiestelsel geen nieuw leven inblazen. Ze kunnen niet rekenen op buitenlandse hulp, sympathie of - naar we mogen hopen - handel.

De plegers van deze coup kunnen de macht misschien een poosje behouden. Voor het leven van Boris Jeltsin, Michail Gorbatsjov en andere prominente hervormers valt te vrezen (hoewel opvolging zonder verlies aan mensenlevens Breznjevs meest saillante bijdrage aan het Sovjet-stelsel is geweest).

Maar Janajev c.s. hebben geen serieus fundament om op voort te bouwen. Hun gezag tart de vitale krachten in de Sovjet-samenleving. Het zal vroeg of laat instorten. We zouden graag denken dat dan de constructieve krachten zullen zegevieren - daarop vertrouwen is helaas onmogelijk.

Deze coup brengt niets tot stand, behalve de mogelijkheid dat het allemaal nog erger wordt. Het tegendeel valt te hopen. Het volk van Rusland en de Sovjet-republieken hebben sinds 1917 wel genoeg leed ondervonden.

William Pfaff in The International Herald Tribune van vandaag.