Sydney Sorton, Gezaghebber van Saba, Unspoiled Queen; "Het gaat om het zelfrespect van mensen'

Binnen het koninkrijksverband is Saba de kleinste autonome eenheid, een stip op de kaart, een van de Bovenwindse Eilanden met nog geen twaalfhonderd inwoners.

Toch gaat de vergelijking met een klein Nederlands dorp niet op, want Saba heeft de infrastructuur van een heel land, inclusief een vliegveld, een radiostation, scholen, bibliotheken en een ziekenhuis. Dat is voor 1200 inwoners niet te betalen en dus zijn er problemen. Die komen vaak in Den Haag op het bord van de minister van Antilliaanse zaken, Hirsch Ballin, terecht. Deze week bezoekt Hirsch Ballin de Antillen. Wordt er dan ook geluisterd naar het kleinste en onbekendste gebiedsdeel? En wat zijn de verlangens en toekomstmogelijkheden van Saba?

Een gesprek met de eerste man van het eiland, Gezaghebber (ofwel Lt. Governor) Sydney Sorton (43).

De Gezaghebber ontvangt me in zijn werkkamer in het gouvernementsgebouw. Buiten is het 34 graden, binnen nauwelijks koeler. Sorton verontschuldigt zich dat hij zijn jasje heeft uitgetrokken. Een grote massieve man, met een opvallend zachte stem, die langzaam praat en zijn woorden wikt.

Twee jaar geleden is Sorton door de Kroon tot Gezaghebber benoemd. Hij is verantwoording schuldig aan de Kroon en aan de Gouverneur van de Nederlandse Antillen. Daarnaast vertegenwoordigt hij de verschillende ministers. Als plaatselijk hoofd van de politie treedt hij namens de minister van justitie in politiezaken op, zoals bij de handhaving van de openbare orde. Hij neemt zelfstandig beslissingen en geeft zelfstandig instructies. Naast voorzitter van de Eilandsraad is hij voorzitter van het drie man tellende bestuurscollege, het dagelijks bestuur, wat het grootste gedeelte van zijn tijd in beslag neemt.

Waaraan heeft u uw benoeming te danken?

“Dat moet u maar vragen aan degenen die mij benoemd hebben. Ik heb, tot ik hier kwam, mijn hele leven bij de politie gezeten, eerst op Curaçao, daarna op St. Maarten. Ik had leidinggevende functies, de laatste jaren bij de veiligheidsdienst zodat ik door dat werk veel inzicht kreeg in bestuursstructuren.”

Wie op Saba aankomt, krijgt in zijn paspoort een stempel waarop staat "Saba, Unspoiled Queen'. Wat wordt daarmee bedoeld?

“We willen daarmee uitdrukken: Saba is nog steeds onbedorven. Saba kent tradities en die willen we houden. Alle huizen moeten goed geschilderd zijn, alle daken rood, alle tuinen moeten bloemen hebben, het hele eiland moet schoon zijn en vooral: Saba moet geen slechte naam krijgen.”

Op het eiland zijn geen casino's, nachtclubs en kermisachtige toestanden. Is dat ook "Unspoiled Queen'?

“Ik heb liever dat mensen voor het natuurschoon naar Saba komen. Voor die andere dingen moeten ze maar naar St. Maarten. Bepaalde zaken kunnen gemakkelijk uit de hand lopen en trekken ook mensen aan die we hier niet willen. Juist dat hebben we van St. Maarten kunnen leren.”

Als ik opmerk dat mensen niet alleen voor het natuurschoon naar Saba komen, omdat ze hier gemakkelijk hun rijbewijs kunnen halen dat dan in Nederland geldig is, wordt de Gezaghebber opeens heel behoedzaam. Hij weet dat dit "paspoorttoerisme' zoals hij het zelf noemt een heikel punt is op het eiland. Tientallen Nederlanders die thuis niet in staat zijn hun rijbewijs te halen, vliegen naar Saba om daar na een praktijk-examen en een simpel theorie-examen het felbegeerde papiertje te halen.

Sorton: “Een ding staat voorop: het is goed voor de economie van Saba. Hotels, restaurants en taxichauffeurs leven ervan. De examencommissie bestaat uit politieagenten. Ik ga ervan uit dat zij streng zijn, maar ik geef toe dat er het een en ander moet veranderen. Ik kan niet toestaan dat politieagenten wegens de bijverdiensten zich meer concentreren op rijbewijzen dan op hun eigenlijke werk. Een aantal van hen zal vervangen worden door civiele ambtenaren. Ik geef toe dat ik met dit soort examens problemen heb.”

Als de politie zich moet concentreren op het eigenlijke werk doelt u waarschijnlijk op de bestrijding van de handel in harddrugs, waarover veel eilandbewoners zich zorgen maken?

“Ik maak me ook zorgen. Saba is een klein eiland maar de drugs hebben Saba toch weten te vinden. Wij hebben geen drugsbaronnen en pushers, maar wel verkopers en gebruikers. Het gaat om een groep mensen tussen de twintig en dertig jaar. Ik maak me zorgen omdat de jeugd van vandaag de leiders van morgen moeten zijn. Straks hebben we wellicht geen kader en dat kan ik niet toestaan. Ik heb besloten dat de politie bepaalde opdrachten krijgt. Ik heb hierover contact met de minister van justitie.”

Afgelopen dinsdag kondigde de Sabaanse senator, Will Johnson, aan dat hij Hirsch Ballin om vijf man marechaussee zal vragen. Wat vindt Sorton daarvan? “Volgens mij is het niet noodzakelijk. Ik kan altijd, als het nodig is, voor een poosje marechaussee-bijstand uit St. Maarten krijgen. Onze eigen politie moet strenger optreden. Ze moet meer contact zoeken met de burgerij zodat ze weten wat er werkelijk gebeurt.”

Nederland is in de drugsbestrijding veel verder dan het onschuldige Saba. Kan Den Haag op dat punt assisteren?

“Saba verschilt te veel van Nederland. Vanwege de kleinschaligheid is de zaak controleerbaar. Het gaat om 25 à 30 gebruikers. We weten wie het zijn. We gaan ze nu hard aanpakken. Ik wil erbij zeggen: als de politie de instructies opvolgt, ook die van mij, kunnen we heel wat bereiken.”

Als u minister Hirsch Ballin spreekt en de toverfee zal drie wensen vervullen, welke zijn dat dan?

“Om te beginnen heb ik het liefst geld voor het aanboren van de "human resources'. Dat heb ik liever dan geld voor ontwikkelingsprojecten. En dan staat voor mij het onderwijs op de eerste plaats. Wij hebben nu leerkrachten uit Noord-Amerika en Nederland. Moet u nagaan wat het verhuizen van een heel gezin ons al kost. Bovendien gaan mensen soms middenin hun contract weg. Dat is niet fatsoenlijk maar ik kan ze moeilijk op het vliegveld tegenhouden. Dus vraag ik: stop geld in de opleiding van Sabaanse leerkrachten. En nu ik het vliegveld noem: geef ons een nieuw vliegveld. Wat de derde wens betreft: uitgebreidere apparatuur voor het ziekenhuis zodat patiënten niet steeds voor bepaalde onderzoeken en relatief kleine ingrepen naar andere eilanden moeten worden getransporteerd. Dat kost namelijk ook veel geld.”

Eigenlijk had ik een oorspronkelijker verlanglijstje verwacht. Dit zou St. Eustatius ook kunnen vragen. Saba verschilt toch wezenlijk van de andere eilanden?

“In ieder geval wat natuurschoon betreft en we hebben de hoogste bergen (lacht) maar u bedoelt wat anders. Saba is uniek omdat twee samenlevingen harmonieus maar wel gescheiden naast elkaar leven. Ik bedoel de blanke en de zwarte samenleving. Dat is historisch zo gegroeid. Kom je in The Windwardside dan zie je met name blanken, kom je in The Bottom of Hell's Gate zie je zwarten. Maar er is geen discriminatie. Mijn ene gedeputeerde is blank, de ander zwart en ikzelf ben ook zwart. Aan de andere kant: er is geen vermenging en ik denk dat het voor Saba om allerlei redenen goed zou zijn als die vermenging zou komen.”

Ook uniek op Saba is uw systeem dat mensen die in Nederland zouden vallen onder verschillende soorten sociale voorzieningen, op Saba vallen onder Publieke Werken.

“Wij vinden dat wij een sociaal probleem scheppen als wij zouden volstaan met het geven van, wat wij onderstand noemen. Wij willen dat mensen hun zelfrespect bewaren. Ze krijgen geld omdat ze werken en als ze veel handicaps hebben desnoods als straatveger. Bovendien, en dan heb ik het over de jongeren onder hen, vermijden wij zo de problemen met drugs. Het is een duidelijke beleidskeuze van ons geweest. En als grote voordeel wil ik noemen dat we daardoor de mooiste wegen van de hele Antillen hebben.”

Foto: Sydnney A.E. Sorton: Op Saba is geen discriminatie