"Janajev luistert goed en is rustig. Hij is 'n lieve man'

ROTTERDAM, 19 AUG. “Janajev is geen uitgesproken figuur. Ultra-links noch ultra-rechts. Hij luistert goed. Hij is attent, rustig. Een lieve man.” Dit is de opvatting van de Nederlandse zakenman F.M.J. Lurvink, die 12 april van dit jaar een tweeëneenhalf uur durend onderhoud had met Gennadi Janajev, de nieuwe president van de Sovjet-Unie.

Lurvink sprak Janajev toen hij nog vice-president was. Reden was de mogelijke opzet van een "Alerdinck Centre for Economic Transformation', een instituut ter verbreiding van praktische kennis over het functioneren van een markteconomie, waar Janajev volgens Lurvink “niet onwelwillend tegenover stond”.

“Hij is beslist geen tegenstander van een markteconomie. Dat is niemand nog in de Sovjet-Unie. Hij was alleen huiverig voor het hoge tempo waarin sommigen in het land het systeem wilden invoeren. Hij was er zich zeer van bewust dat dan 50 procent van de Russen beneden de armoedegrens zou komen te leven. Daar sprak hij over.”

Een thema dat de vice-president destijds bijzonder beroerde, was de groeiende corruptie onder onder Sovjetrussische managers. “Hij zei: "De harmonie in de economie is weg.' De republieken hadden in de overgang naar een markteconomie geen macht, die was door Ryzjkov in handen gesteld van de managers, waardoor niemand enig zicht had op de handel. Er werd maar wat gedaan. Niemand wist waar het geld bleef. Strategisch zeer interessante posities werden voor peanuts weggeven. De vrije markt-economie van de Sovjet-Unie werd een maffiose zaak. Hij maakte zich daarover duidelijk zorgen.

“Het ontbreekt in dat land aan basale kennis over de invoering van een markteconomie. Ook dat wist hij. Vandaar dat hij wel iets leek te zien in mijn idee. Dat moest voor een deel door het Westen gefinancierd worden, dus in dat opzicht was zijn opstelling ook erg logisch.”

Lurvink ontwaarde bij Janajev “enige” zorg over de toekomst van de communistische partij. “Hij behoort tot de conservatieven, maar of dat betekent dat hij de communistsiche partij per se wil behouden? Ik wéét dat niet. Toen ik hem sprak speelde de angst onder veel conservatieven dat Gorbatsjov de partij wilde vermoorden een grote rol. De stemming was: er moet iets gebeuren. Maar ik kan niet zeggen dat ik bij hem vertrok met het idee: deze man wil de partij hoe dan ook behouden. Alleen, ik dacht ook niet: deze man gaat het land naar zijn hand zetten.”

Lurvink noemt de ontwikkelingen van afgelopen nacht “een naproces van de nieuwe Russische revolutie”. Dat een weg terug naar een klassieke communistische economie onmogelijk is, daarvan is volgens hem ook Janajev overtuigd. “Maar het probleem voor veel Russen, en vooral voor hun politici, is dat ze niet weten hoe dat werkt: een markteconomie. Dat geldt voor Janajev even zozeer als het voor Gorbatsjov gold.”

Lurvink benadrukt “het aardige, milde karakter” van Janajev. “Deze man is beslist geen monster. Hij is wat behoudend, maar ook daarbij blijft hij de goedaardigheid zelve. En we moeten niet vergeten dat Gorbatsjov zelf hem als vice-president heeft gehaald.”

Tijdens zijn gesprek met Janajev dronk de nieuwe Sovjet-president thee. “En hij snoept graag. Van die typische Russische snoepjes neemt-ie. Heel lieflijk.”