"Ik heb spijt van elk lelijk woord over hem'

MOSKOU, 19 AUG. Een paar dagen geleden klaagde vrijwel iedereen in Moskou over Michail Gorbatsjov. Vandaag deden velen er liever het zwijgen toe en waren veel anderen van mening veranderd.

“Ik heb spijt van elk lelijk woord dat ik over hem heb gezegd”, zegt Michail, 31. Hij was vanochtend een van de honderden inwoners van Moskou die zich naar de Amerikaanse ambassade spoedden om te zien of de nieuwe situatie gevolgen heeft voor hun emigratieverzoek. “Iedereen vervloekte hem, omdat de winkels leeg zijn. Ik ook. Ik gaf hem de schuld”, zegt de magere jongeman. Nerveus wacht hij met zijn ouders en zijn zuster buiten de ambassade. Een dag of twee geleden, zegt Michail, zou hij bereid zijn geweest langdurig met buitenlandse verslaggevers te praten over Michail Gorbatsjov. Nu doet hij dat liever niet meer en hij wil ook zijn achternaam niet geven. “We zitten niet op problemen te wachten”, had zijn vader hem gezegd. Hij ziet daar de redelijkheid wel van in: “Iedereen is nu bang. Niemand weet hoe dit afloopt. Denkt u dat het voor ons te laat is om het land te verlaten?”

Oleg Romanenko, 38, is kalm. Hij is, zegt hij, een Russisch-orthodox gelovige uit Krasnodar in het zuiden van Rusland en naar de Amerikaanse ambassade gekomen om toestemming te vragen voor een bezoek aan de VS. “Ik denk niet dat God ons land in de steek laat. God heeft het niet op met communisten. Ze blijven niet lang. Het wordt misschien een jaar of twee jaar erg moeilijk. Maar hoe dan ook: hun tijd loopt af.”

Elders in de Sovjet-hoofdstad geven burgers uiteenlopende reacties. Galina Petrova en haar zoon Joeri vinden helemaal niets. Ze werken op een collectieve boerderij buiten de stad. De verandering in het Kremlin gaat haar niet aan, zegt ze. “We staan ver van de politiek af. We telen aardappelen en voeren varkens. Dat is alles”, zegt Petrova. “De top beslist over zaken. Zij zijn onze macht. We leven nu zoals we voor de perestrojka leefden en zo zullen we ook in de toekomst leven.”

Volodja, een 29-jarige bouwvakker, is het eens met de val van Gorbatsjov. “Gorbatsjov heeft er goed aan gedaan af te treden, nu kunnen we een begin maken met een beter leven”, zegt hij, kennelijk in de mening dat de president vrijwillig is afgetreden. “Natuurlijk ging het ons onder Gorbatsjov goed, onze relatie met het Westen is ook beter geworden. Maar we zijn allemaal doodmoe van het in de rij staan voor alles.”

Pag.5:

"Het is geen coup, het systeem blijft intact'

Taxichauffeur Anatoli Chamikov, 40, vindt het allemaal erg verwarrend. “Ik weet niet of hij echt wegens zijn gezondheid is afgetreden of waarom anders. Alles wat hij begon leek goed, maar we weten niet meer wat er in het land gebeurt. Eerst is er een Russische president, dan is er een president van het land, iedereen is president, maar wat ze eigenlijk voor het volk doen is niet duidelijk.”

Moskou was verder kalm. Op sommige punten van de stad verzamelden zich groepen burgers om de ontwikkelingen te bespreken. Weinigen hechten echt geloof aan de lezing dat Gorbatsjov wegens zijn gezondheid is gevallen. De debatten spelen zich vooral af tussen pessimisten en optimisten. “Het is de eerste stap op weg naar de dictatuur”, roept een boze vrouw op het Poesjkinplein. “Nee, we kunnen niet terug, ze kunnen de mening van het volk niet negeren”, roept een man. Een krantenverkoper pleit voor kalmte. “We moeten de reacties van Jeltsin, Sobtsjak en Sjevardnadze afwachten”, meent hij. Maar daar is een andere man het weer niet mee eens. “Hun mening telt niet meer! Alles wordt stilgezet”, zegt een huisschilder. Hij wordt bijgevallen door een vrouw: “Als je de namen ziet van de mensen die nu de macht hebben - het is een nachtmerrie, allemaal conservatieven!” Maar ook die lezing wordt niet door iedereen gedeeld. “Helemaal niet, het zijn allemaal medewerkers van Gorbatsjov”, weet een omstander. Een militair, de enige in de groep, voegt er zijn eigen wijsheid aan toe: “Het is helemaal geen staatsgreep, want het systeem blijft intact.” (AP, AFP)