Duitse nachtmerrie is werkelijkheid geworden

DEN HAAG, 19 AUG. Een Duitse nachtmerrie is werkelijkheid geworden. Terwijl er nog 290.000 man Sovjet-troepen op Duitse bodem staan, slaat het tij in Moskou om. Terwijl er miljarden D-marken uit Bonn op Sovjet-rekeningen liggen te wachten om uitgegeven te worden voor een stabielere Sovjet-Unie nemen de oude kaders de macht weer in handen en staan de tanks voor het parlementsgebouw in Moskou.

De sprakeloosheid vanmorgen in Bonn was dan ook groot. Minister van buitenlandse zaken Genscher, die meer dan wie ook in de Duitsland zijn politieke kapitaal op Gorbatsjov (en tot voor kort op ex-minister Sjevardnadze) had gezet, hield de hele ochtend zijn mond dicht. Het feit dat hij net met zijn Portugese collega naar zijn geboorteplaats Halle onderweg was voor een vrolijke sightseeing bewijst dat ook hij over geen enkele informatie beschikte over een op handen zijnde staatsgreep.

Bondkanselier Kohls rechterhand, minister Rudolf Seiters, kon niet veel meer doen dan te wijzen op de verklaring van de nieuwe leiders in Moskou dat zij alle afgesloten verdragen zullen respecteren. Het zijn het soort verklaringen die nieuwe machthebbers, die hun voorgangers met de loop van het geweer hebben afgezet, altijd als eerste geven. In dat licht moet ook de uitspraak worden gezien van de Sovjet-overste in Berlijn vanmorgen die namens zijn commandant, generaal Matvei Burlakov, meedeelde dat de terugtrekking van de oorspronkelijk 370.000 soldaten in de voormalige DDR volgens plan verder gaat.

De paradoxale situatie die nu ontstaat, van Sovjet-troepen op NAVO-grondgebied in samenhang met een ancien régime in Moskou, zal grote gevolgen hebben voor de politiek van Bonn. Genschers positie, al zeventien jaar minister van buitenlandse zaken, kan niet anders dan zwaar worden beschadigd door de gebeurtenissen. Hij heeft zich steeds verzet tegen sceptici in zijn land en in de wereld, die hem maanden tot voorzichtigheid. Voor de Duitse hereniging was zijn centrale uitspraak: “We moeten Gorbatsjov aan zijn woord houden”. Dat kon niet anders, maar Genscher heeft die uitspraak na de hereniging in toenemende mate gecombineerd met de stelling dat het hervormingsproces in de Sovjet-Unie onomkeerbaar was.

In dat opzicht was kanselier Kohl voorzichtiger. Hij pleitte weliswaar in het Westen - onlangs nog op de industriële topconferentie in Londen - steeds voor economische steun aan Moskou. Dat gebeurde echter vooral uit een soort van plichtsgevoel over het feit dat het land zwaar had geleden door de Tweede Wereldoorlog en uit dankbaarheid voor het feit dat Gorbatsjov de Duitse hereniging mogelijk maakte.

De gebeurtenissen in Moskou kunnen voor Helmut Kohl wel eens positieve politieke gevolgen hebben. Meer dan ooit sinds de val van de Muur op 9 november 1989 werd vandaag met de omwenteling in de Sovjet-Unie duidelijk dat Kohl gelijk had met zijn drijven in 1990 naar een snelle hereniging. Zijn populariteit is de afgelopen tijd radicaal gedaald, mede als gevolg van het feit dat veel mensen zich begonnen af te vragen of de hereniging wellicht toch te snel was gegaan en dat een geleidelijk proces beter zou zijn geweest voor de integratie van de bijna zeventien miljoen Oostduitsers van een planeconomie in een marktsysteem. Deze mensen zullen zich nu realiseren dat de stijgende werkloosheid, de inflatie en de extra belastingen nog een geringe prijs is voor de hereniging, die hen definitief aan het Sovjet-systeem onttrok.

De oude rot, Hans-Dietrich Genscher, die vele crises heeft overleefd, komt in het gedrang. Rondom de bondskanselier, waar men al jaren wacht op een gelegenheid zich van Genscher te ontdoen en het lukratieve buitenlandse beleid naar de CDU toe te trekken, kon men vanmorgen al vernemen dat de blaam voor deze miscalculatie richting Moskou bij de FDP-minister van buitenlandse zaken zal worden gelegd.

De grootste praktische zorgen voor Duitsland zijn nu: wat gebeurt er met de 290.000 soldaten en komen er veel vluchtelingen uit de Sovjet-Unie zelf, in het bijzonder uit de Baltische staten en eventueel Polen? Een van de beweegredenen van voor de grote financiële steun van Bonn was: als wij ze niet helpen komen ze naar ons toe. Hulp kan voorlopig niet meer worden gegeven en voor een vlucht naar het Westen bestaan nu niet alleen meer economische redenen.