Bedrijfsleven verwacht geen ingrijpende beleidswijzigingen; EG bezorgd, hoopt op voortzetten hervormingen

ROTTERDAM, 19 AUG. De Europese Commissie in Brussel en de Raad van ministers van de Europese Gemeenschap maken zich ernstige zorgen over de mogelijke economische gevolgen van de omwenteling in de Sovjet-Unie.

De Commissie hoopt dat het streven naar verbetering van de economische betrekkingen met de Sovjet-Unie, gekoppeld aan hervormingen in de richting van een vrije markteconomie, niet wordt doorkruist. In de verklaring van vice-president Janajev wordt onderstreept dat de Sovjet-Unie het beleid van hervormingen zal doorzetten.

Een gevolg kan zijn dat de onderhandelingen over een nieuwe Europese Energiegemeenschap (het plan-Lubbers) waarin de Sovjet-Unie een centrale rol zou spelen, worden opgeschort. Met zijn grote reserves aan aardgas, olie en kolen zou de Sovjet-Unie de belangrijkste partner voor het Westen worden. In het nieuwe Unieverdrag was een afspraak vastgelegd over de export van grondstoffen zoals energie en het delen van de opbrengsten.

Samenwerking op energiegebied wordt beschouwd als een belangrijk middel om de economische hervormingen in de Sovjet-Unie te ondersteunen en het Westen op termijn aan nieuwe energiebronnen te helpen. Vergroting van de export was een centraal thema in de hervormingen van president Gorbatsjov. Olie, kolen en aardgas zijn de enige produkten die het land beschikbaar heeft voor export. Door meer export naar het Westen kan de Sovjet-Unie de benodigde deviezen verdienen om modernisering van de industrie te bekostigen. Daarvoor heeft het land echter eerst dringend hulp nodig van Westerse oliemaatschappijen, om de gebrekkige olie-industrie te moderniseren. Het plan-Lubbers biedt daarvoor een politiek kader. Belangrijkste aspecten daarbij zijn de bescherming van Westerse investeringen en het recht van Westerse ondernemingen op vrije export van energieprodukten en kapitaal.

Verschillende Amerikaanse en Europese oliemaatschappijen hebben al joint ventures gesloten. De Koninklijke Shell-Groep, die al enige belangen in de Sovjet-Unie heeft, wil niet reageren op de machtsovername in Moskou. “De tijd zal moeten leren of en hoe deze ontwikkelingen de contacten met het Westerse bedrijfsleven zullen beïnvloeden”, verklaarde Shell. Een woordvoerder van Texaco, een concern dat een belangrijk contract voor oliewinning in Siberië heeft, toonde zich “zeer bezorgd”.