Vrolijk homo-magazine zonder underdog-gedrag

Zo op zondag, zondagavond, Ned.3, 22.05-22.55u.

In 1988, kort na de invoering, door de Thatcherregering, van het stuitende, onverdraagzame, haatdragende, verachtelijke, discriminerende en door frustraties ingegeven wetsartikel clause 28 dat propaganda van homoseksualiteit verbood, stapte Clare Beavan naar Channel 4. Of ze een gevarieerd maar uitgesproken homoseksueel televisiemagazine mocht maken. Een jaar later zag ik de gevolgen van haar vermetele verzoek, in New York, op een gay filmfestival. De zaal loeide van de pret - en van de jaloezie, want wat uigerekend in dat homofobe Engeland kennelijk wel mogelijk was, kon in het door commerciële televisie beheerste Amerika gevoeglijk ondenkbaar geacht worden. Out on Tuesday, zoals Beavans programma kwam te heten, is op zichzelf een overtuigend pleidooi voor publieke televisie.

Vandaar dat het programma bij ons kan worden uitgezonden, door de Ikon, onder de titel Zo op zondag. Geschokt zal de Nederlandse kijker hoe dan ook niet reageren, wel geamuseerd. Zoals altijd ligt het schandaal besloten in de the eye of the beholder en het behoort tot de eigenaardigheden van Engeland dat die waarheid daar keer op keer op houdbaarheid beproefd wordt. In het land dat een clause 28 invoerde, om vervolgens een programma als Out on Tuesday voort te brengen, liet het gekrakeel niet op zich wachten. Meteen na de eerste aflevering sloeg het aantal kijkersreacties - van aandoenlijke bedankbrieven tot moordlustige dreigementen - de records bij Channel 4 en het blad Today riep de hulp in van maar liefst drie andere minderheidsgroepen om die vermaledijde homoseksuelen een halt toe te roepen. Het plaatste een paginagroot artikel onder de kop: “Wat staat ons hierna te wachten? Programma's voor roodharige Roemeense dwergen?”

De Ikon zendt die eerste aflevering niet uit, en dat is temidden van de tevredenheid over de wel uit te zenden gedeelten, een teleurstelling. Clause 28 indachtig, hadden makers het vermaarde reclamebureau Saatchi & Saatchi gevraagd een propagandacampagne voor homoseksualiteit te ontwerpen. Het getob van de Saatchi-medewerkers over hun onmogelijke opdracht werd uiterst suggestief in beeld gebracht, met veel hilarische ideeën en veel mislukte pogingen (homo-)seksualiteit te benaderen als een wasmiddel, uiteindelijk resulterend in de slagzin: “What's so great about being straight?” De belachelijkheid van clause 28 had niet beter aangetoond kunnen worden.

Maar ook zonder dit item krijgt de Ikon-kijker wel zicht op de sfeer van het programma. Niks geen zieligheid, zomin als underdog-gedrag of geklaag. Het is een frische, fröliche Krieg die de makers voeren, met gepast zelfrespect. Bestrijd de vijand, maar verlaag je niet tot zijn methoden, lijkt het devies. De eerste aflevering, dit weekend, gaat over de krampachtigheid waarmee homoseksualiteit uit tv-series geweerd wordt, over een gay rodeo in het woestijndorp Fallon in Nevada, en over de onmogelijkheid gedragspatronen te kopiëren.