Kaliningrad probeert isolement te doorbreken

KALININGRAD, 17 AUG. Vijftig jaar lang is Kaliningrad, als Königsberg tot het eind van de oorlog de hoofdstad van Oost-Pruisen, van Europa afgesloten geweest. Kaliningrad was een van de donkerste hoekjes van de Sovjet-Unie. Nu is de stad op zoek naar een nieuwe identiteit, als voorpost van het Westerse kapitalisme, en daarvoor worden oude verbindingen weer hersteld.

Het stadsbestuur van Kaliningrad wil het gebied, dat ligt ingeklemd tussen Litouwen en Polen maar administratief bij de Russische republiek van Boris Jeltsin behoort, tot een vrije economische zone maken. Westerse investeerders kunnen dan daarnaar toe worden gelokt met aantrekkelijke belastingvoordelen. In oktober zijn er eerst plaatselijke verkiezingen, waarna nog een douane-wet moet worden gemaakt.

Voor veel van de 800.000 inwoners van de stad is de sprong uit de schaduw van de militaire zone naar het fel verlichte toneel van de handel tussen Oost en West een weinig aantrekkelijk vooruitzicht. Men is hier conservatief. Enkele maanden geleden nog was Kaliningrad gesloten voor buitenlanders. Zelfs Russen die er niet woonden konden het gebied alleen met speciale toestemming bezoeken.

In vroeger tijden was Königsberg een belangrijk cultureel centrum en was Oost-Pruisen de graanschuur van Duitsland. Na 1945 werden twee miljoen Duitsers verdreven. De nieuwe inwoners, zegt Sergej Pasjko, de voorzitter van de vereniging van ondernemers in Kaliningrad, waren niet de beste vertegenwoordigers van de Sovjet-bevolking en het “oude denken” is nog volop aanwezig. De discipline was slecht, de beloning eveneens. Het gevolg is dat Kaliningrad wordt geplaagd door een zeer lage arbeidsproduktiviteit, en dat is geen aanbeveling aan de vooravond van de vurig verbeide komst van Westerse investeerders.

De eerste belangrijke stap op weg naar de ontsluiting van de stad en het gebied Kaliningrad (half zo groot als Nederland) is vorige week gezet met de heropening, na 46 jaar, van de treinverbinding tussen Kaliningrad en Berlijn. Er zijn bovendien plannen voor de aanleg van een autosnelweg naar Berlijn. Het Duitse bedrijfsleven reageert terughoudend en afwachtend op de ontsluiting van Kaliningrad en de plannen voor een vrije economische zone. “We wachten tot we iets meer zien dan documenten,” zegt een Duitse zakenman.

Aleksandr Barinov, een van de architecten van de toekomst van Kaliningrad, zegt dat vooral Duitse bedrijven belangstelling hebben getoond voor de stad. “Maar we hopen niet alleen afhankelijk te worden van de Duitsers. We willen investeringen ook uit andere landen.” De vrije economische zone zal volgens Barinov voorzien in een belastingvrijstelling van vijf jaar en deze wordt acht jaar als de winst weer in het gebied wordt geïnvesteerd. Daarna bedraagt de belasting vijftien procent van de winst. Op goederen die via Kaliningrad de Sovjet-Unie binnenkomen zal importbelasting moeten worden betaald, maar die kan aanzienlijk worden verlaagd als de goederen in Kaliningrad zijn bewerkt. Litouwen heeft Kaliningrad inmiddels verzekerd van de vrije doortocht van goederen via Litouwen naar andere delen van de Sovjet-Unie.

Na de instelling van de vrije economische zone zullen buitenlandse bedrijven onbelemmerd Kaliningrad in kunnen, terwijl bezoekers uit de rest van de Sovjet-Unie alleen op uitnodiging kunnen komen. (Reuter)