Eerste poging om WAO-tijdbom onschadelijk te maken; Kok had signalen van het CDA gekregen, dat men bereid was naar alternatieven te kijken

DEN HAAG, 17 AUG. Of ze nu wel of niet in de regering zitten, PvdA'ers komen slechts bij hoge uitzondering op het Catshuis.

Vroeger, onder leiding van Den Uyl kwamen ze er bijna wekelijks. Maar sinds Lubbers premier is, worden de vergaderingen van de ministerraad voornamelijk in de Trêveszaal aan het Binnenhof belegd. Afgelopen donderdag was zo'n uitzonderlijke dag waarop de poorten van het Catshuis opengingen voor politici van PvdA-huize. De stoelen waren nog warm van het CDA-bewindsliedenoverleg toen vice-premier Kok, staatssecetaris Ter Veld van sociale zaken, fractieleider Wöltgens en vice-fractievoorzitter Leijnse het Catshuis betraden. Ze werden opgewacht door premier Lubbers, CDA-fractievoorzitter Brinkman en minister van sociale zaken Bert de Vries. Formeel gespreksonderwerp: de WAO. Officieus gespreksonderwerp: de coalitie.

Een “nuttig gesprek” was het geweest, verklaarde premier Lubbers na afloop. Een “constructieve gedachtenwisseling”, aldus vice-premier Kok. Een oplossing voor het WAO-probleem hadden ze nog niet in de verste verte. Maar ze waren het in elk geval eens geworden dat naar alternatieven gezocht mocht worden. Het grote vijlen en slijpen aan de inmiddels befaamde "scherpe kantjes' kon beginnen. Bert de Vries en Elkse ter Veld kregen de opdracht om uiterlijk halverwege volgende week met een list te komen. En met z'n allen maakten ze de afspraak de zaak op dit moment niet verder op de spits te drijven. Want, er was sinds zondagavond al weer veel te veel verklaard.

Toen was het PvdA-leider Kok die na spoedberaad op zijn ministerie van financiën met de overige leden van de partijtop de lijnen van het speelveld uitzette. De voorgenomen beperking van de uitkeringsduur van de WAO voor bestaande gevallen moest opnieuw worden bezien. Voor de toekomstige WAO'ers zou vooral nog eens gekeken moeten worden of voor de schrijnendste gevallen niet naar een andere oplossing kon worden gezocht dan een geleidelijke verlaging van de arbeidsongeschiktheidsuitkering tot het minimum. Kok “rekende” op het CDA. Waarom niet? Had hij immers ook niet gesteld dat alternatieven moesten blijven binnen de door het kabinet gestelde randvoorwaarden. Oftewel, beperking van het aantal arbeidsongeschikten en een kostenbeheersing van 4,4 miljard gulden in 1994?

Maandagavond volgde in het "Torentje' van Lubbers een eerste overleg tussen de meest betrokken CDA- en PvdA-politici. Over de uitkomst waren ze bij de PvdA niet ontevreden. Het CDA stond open voor “verbeteringen” van de kabinetsplannen, hadden ze te horen gekregen. De vertegenwoordigers van de opstandige partijgewesten die de PvdA-top de volgende avond in Utrecht zou treffen, kon ten minste iets positiefs worden meegedeeld.

Het was Bert de Vries die roet in het eten gooide. De man die ooit van Lubbers de onvergetelijke kwalificatie meekreeg: "Bert is net als slagroom, hoe harder je er in roert, hoe stijver hij wordt', startte dinsdag een media-offensief. De Vries wilde de plannen weliswaar bezien, maar waarschuwde wel dat “de marges buitengewoon smal zijn”. Alternatieven om de duurbeperking ongedaan te maken had hij in elk geval nog niet gezien.

Dat wordt dus kabinetscrisis, concludeerde menig gewestelijke PvdA-bestuurder die op weg naar Utrecht de opmerkingen van De Vries in de krant tot zich had genomen. Maar Kok vroeg de partijbaronnen even later hem in elk geval een kans te geven. Hij had signalen van het CDA gekregen, van premier Lubbers zelfs, dat men bereid was serieus naar alternatieven te kijken. Dus, waren de partijgenoten op hun beurt bereid de partijtop te steunen. Ja, zei het kader dat nu vooral behoefte had aan eenheid in de partij. Zelfs de "nazaten' van Pieter Jelles Troelstra, de bestuurders van het "altijd moeilijke' gewest Friesland, schaarden zich achter de partijleiding. Terug in Leeuwarden moesten de Friese afgevaardigden een dag later constateren veel te loyaal te zijn geweest. Niks “ombuigen” van de plannen, “intrekken”, sprak de gewestelijke vergadering uit.

In de Randstad ging ondertussen het gebruikelijke trek-en-duwwerk gewoon verder. Partijvoorzitter Marjanne Sint liet blijken optimistisch gestemd te zijn over het vinden van een oplossing. Aan een confrontatie met het CDA had ze geen enkele behoefte zei ze in een vraaggesprek met NRC Handelsblad. “We willen toch in de eerste plaats zoeken naar een inhoudelijke uitweg voor de problemen en niet een weg opgaan die ons regelrecht in een kabinetscrisis brengt.” Maar waarom moest ze zich een dag later tegenover De Volkskrant weer net een slag ongenuanceerder uitlaten, vroeg de Haagse partijtop zich donderdagmorgen verbijsterd af. “Als dit niks wordt, dan is er voor de PvdA geen kabinet meer”, zei ze en de krant opende dan ook met de mededeling: "PvdA-voorzitter dreigt met breuk in coalitie'. Wist Marjanne dan niet hoe gevoelig het allemaal lag? Kon ze zich dan niet iets voorzichtiger uitlaten. Wist ze nu nog niet dat dit soort uitspraken een geheel eigen leven gaan leiden? En Wim Kok, die Sint eerder die week nog zo verdedigd had tegenover al degenen die haar vanwege de inmiddels beroemde vakantie “belachelijk” hadden gemaakt, stelde nors vast dat niet de partijvoorzitter beslist of er al dan niet een kabinetscrisis komt.

Maar dezelfde krant had dondermorgen nog een verrassing. Staatsecretaris Ter Veld vroeg een bedrag van 600 a 700 miljoen gulden. Op die manier kon ze de scherpe kantjes van de WAO-maatregelen er wel afslijpen. “Het kabinet zou moeten accepteren dat misschien de bedragen die voor 1994 zijn ingeboekt nog niet worden gehaald. Het kabinet zou het vertrouwen moeten uitspreken: oke, als we de taakstelling nog niet helemaal in 1994 halen is dat geen ramp, want het beleid heeft de goede richting. Als het kabinet bereid is dit risico te nemen zie ik wel degelijk mogelijkheden.”

Dat was het moment voor fractieleider Wöltgens om te kreunen. Om het CDA tot beweeglijkheid te manen werd steeds gezegd dat ook voor de PvdA het bedrag van 4,4 miljard een gegeven was en dan gaat de staatssecretaris direct aan dat bedrag knabbelen! Natuurlijk zou dat wel eens de uitkomst kunnen zijn, maar dat ga je toch al niet aan het begin van de gesprekken zeggen. Dus corrigeerde Wöltgens de staatssecretaris: 4,4 miljard was nog steeds het uitgangspunt voor de PvdA-fractie.

In elk geval lag er voldoende stof voor CDA-fractieleider Elco Brinkman, de aanstichter van de WAO-discussie, om te kunnen reageren. Gebruind en opgewekt verscheen hij donderdag voor het eerst sinds weken weer op Het Binnenhof. Zijn parameter heet “daadkracht”. Dat had het kabinet met zijn WAO-besluit getoond en moest het blijven tonen. In guldens uitgedrukt: de maatregelen moeten 4,4 miljard blijven opleveren.

Die avond werd tijdens het "Catshuis overleg' de financiële afspraak bevestigd. Maar tegelijkertijd stelden de deelnemers vast dat men er op die manier dus niet uitkwam. Is het ons om het geld te doen of om het terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten, was op een gegeven moment de vraag. Het aantal, was het antwoord. En om daadkracht natuurlijk, werd er ten behoeve van Brinkman bijgezegd. Met die boodschap konden Bert de Vries en staatssecretaris Ter Veld hun "WAO-dossier' nog eens op alternatieven doornemen. Om volgende week een voorstel aan het voltallige het kabinet te presenteren.

Geen WAO vandaag, kregen de overige ministers te horen toen ze gistermorgen de Trêveszaal betraden voor alweer een begrotingsbespreking. Opgelucht bogen zij zich over de jongste notitie van minister Kok. Een tegenvaller van 1 tot 1,5 miljard, dit keer.