Aids maakt einde aan bevolkingsgroei Afrika

IBENGA, 16 AUG. In het missieziekenhuis van Ibenga in Zambia lijdt de helft van de patiënten aan aids. Zij zijn afkomstig uit de nabijgelegen steden van het mijngebied de Copperbelt. Van de stadsbevolking van Zambia - 48 procent van het totaal - is naar schatting een kwart geïnfecteerd met het HIV-virus. De aids-epidemie heeft in Zambia nog niet zijn hoogtepunt bereikt.

Waar hongersnoden, oorlogen en programma's voor geboortenbeperking faalden, slaagt wellicht de ziekte aids: binnen enkele decennia is een einde te verwachten aan het Afrikaanse bevolkingsoverschot. Dat stellen Britse onderzoekers uit Oxford en Londen in een gisteren gepubliceerd rapport. Vooral heteroseksuele mannen en vrouwen worden nu op steeds jongere leeftijd door de ziekte getroffen, waardoor de vruchtbaarheid van de Afrikaanse bevolking als geheel afneemt. Vooral in landen als Rwanda, Oeganda, Tanzania, Ivoorkust en Zambia, waar percentages HIV-besmetting van 24 tot 37 procent worden aangenomen, zou daardoor de bevolkingsomvang kunnen dalen.

De sociale kosten door de aids-epidemie blijken enorm. De ziekenhuizen, die toch al in een deplorabele staat verkeren, kunnen zich niet meer richten op campagnes tegen andere ziektes. “Aan basisgezondheidszorg komen we nauwelijks meer toe”, klaagt een arts in Ibenga. In Zambia komt een dokter soms voor grote morele dilemma's te staan. Moet hij wanneer er een tekort aan plastic handschoenen is, toch een patiënt in nood opereren, met het risico aids te krijgen? Of laat hij de patiënt sterven?

Over de economische gevolgen heeft nog niemand in Zambia durven nadenken. Vele Zambianen vertellen over jonge familieleden die aan aids zijn overleden. Juist het economisch actieve - en seksueel actieve - deel van de bevolking wordt slachtoffer. Grote bedrijven eisen bij sollicitatie een aids-test. Het blijkt in Zambia anders economisch onrendabel om te investeren in de opleiding van jonge krachten.

De Zambiaanse overheid probeert de epidemie niet te verhullen. De dood door aids van een van president Kaunda's zonen heeft daaraan zeker bijgedragen. Vorige week openbaarden enkele dragers van het virus zich op een persconferentie in de hoofdstad Lusaka. Ze richtten de belangenorganisatie PAL op. Winston Zulu van PAL zegt: “De Zambianen tonen doorgaans compassie met aids-slachtoffers. Maar er moet meer worden gedaan aan voorlichting. En we moeten aids-patiënten thuis behandelen, de ziekenhuizen raken overvol”.

Oeganda is een ander Afrikaans land dat het gevaar van aids openlijk onderkent. Ruim één miljoen van de 17 miljoen Oegandezen is geïnfecteerd. Uit onderzoek blijkt dat 10 procent van de slachtoffers kinderen betreft; besmet tijdens de zwangerschap of door een bloedtransfusie.

De onderzoekster Sally Fegan Wyles lokaliseerde alleen al in het district Rakai 40.000 aids-wezen. Voorzichtige schattingen wijzen op vijf à zes miljoen Afrikaanse aids-wezen in het jaar 2000. De economische draagkracht van het verpauperde continent is onvoldoende om deze nieuwe sociale druk op te vangen.