Werkgever steeds inventiever met inhuren van illegalen

ROTTERDAM, 15 AUG. Onder buitenlanders die zonder vergunning werken treft de Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen (DIA) steeds meer mensen aan die ook illegaal in Nederland verblijven. De dienst vermoedt dat verminderde grenscontrole en verminderd binnenlands vreeemdelingentoezicht hieraan debet zijn.

Het percentage illegalen onder de bij invallen aangetroffen buitenlanders voor wie geen tewerkstellingsvergunning was afgegeven bedroeg in 1988 nog 48, in 1989 64 en vorig jaar 81. De overigen zijn mensen die wel legaal in het land verblijven, maar hier niet mogen werken. Hieronder vallen bijvoorbeeld de Polen die hier op een toeristenvisum kwamen.

Uit het jaarverslag van de DIA, dat vandaag is aangeboden aan de Tweede Kamer, blijkt dat er vorig jaar zo'n 25 procent minder processen-verbaal zijn opgemaakt dan het jaar ervoor. Ook zijn er in totaal minder werknemers aangetroffen voor wie geen tewerkstellingsvergunning was afgegeven. Dit komt niet doordat er minder illegaal wordt gewerkt in Nederland, aldus een woordvoerder van het ministerie van sociale zaken, waaronder de DIA resorteert. De opsporing van illegaal werkende vreemdelingen wordt steeds moeilijker, stelt hij, omdat werkgevers in toenemende mate illegalen via loonbedrijven betrekken. Dit is vooral in de agrarische sector het geval, aldus de woordvoerder van Sociale Zaken. Als er bij een controle illegalen worden aangetroffen zegt de tuinder eenvoudig: “Ik heb ze niet in dienst.” De onderzoeken die de DIA doet na een inval worden dan ook steeds bewerkelijker. De omvang van de dienst is vorig jaar echter niet uitgebreid.

De DIA is onder meer belast met de controle op koppelbazen en op illegale arbeid. De 31 buitendienstbeamten beschikken daartoe over opsporingsbevoegdheid. Zij werken regelmatig in multidisciplinaire fraudeteams samen met politie, bedrijfsverenigingen, belastingdienst en andere opsporingsdiensten. Invallen bij bedrijven hebben veelal plaats na tips. De dienst concentreert de werkzaamheden in enkele sectoren: de agrarische sector, de confectie en de horeca zijn samen goed voor negentig procent van alle onderzoeken. In deze sectoren worden ook de meeste illegalen aangetroffen.

Naar aanleiding van de processen-verbaal die de DIA tot en met vorig jaar heeft gedeponeerd bij het openbaar ministerie is er in 1990 voor een bedrag van ruim 700.000 gulden aan boetes opgelegd en transacties afgedaan. Door de samenwerking met de fiscus en bedrijfsverenigingen konden veelal tevens belastingaanslagen worden opgelegd en premies worden gevorderd. Alleen al in de Amsterdamse confectie-ateliers resulteerden de acties van vorig jaar in ruim twee miljoen gulden aan naheffingen van belasting en premies. In een van de andere grote onderzoeken waaraan de DIA deelnam zal naar verwachting voor meer dan een miljoen gulden aan navorderingen belasting en premies worden opgelegd.

Om effectiever te kunnen optreden tegen complexe constructies als het inhuren van illegalen via ketens van loonbedrijven ligt op dit moment een wetsontwerp voor advies bij de Sociaal Economische Raad (SER). Hierin wordt onder meer voorgesteld om van het opzetten van dit soort constructies om illegalen te werk te stellen een misdrijf te maken. Nu is het slechts een overtreding. Ook wordt voorgesteld het aantal sanctiemogelijkheden uit te breiden. Zo zouden werkgevers ook aansprakelijk moeten kunnen worden gesteld voor de kosten van verblijf, detentie en uitzetting van illegaal in Nederland verblijvende werknemers. Daarnaast moet de nieuwe wet het moeilijker maken voor werkgevers om vergunning te krijgen werknemers van buiten de Europese Gemeenschap in dienst te nemen.

Op dit moment kan een werkgever voor het in dienst hebben van illegalen maximaal tienduizend gulden boete krijgen. Dat maximum wordt echter zelden opgelegd. In de Amsterdamse confectie-ateliers is men gewend geraakt aan boetes van 500 tot 750 gulden per illegaal tewerkgestelde. “Wij vinden dat werkgevers best wat meer mogen bloeden”, zegt de woordvoerder van het ministerie van sociale zaken. En aangezien de hoogte van boetes een zaak is van de onafhankelijke rechter zoekt men andere wegen om bedrijven die illegaal buitenlanders in dienst hebben financieel aan te pakken.

Volgens een vorig jaar gepubliceerde schatting van de DIA zijn er structureel 50.000 tot 100.000 illegale werknemers in Nederland. Daarnaast zijn er afhankelijk van het jaargetijde nog enige tienduizenden seizoensarbeiders. De dienst houdt geen statistieken bij naar nationaliteit, omdat men zich richt op werkgevers. Bij de controles in het veld hebben medewerkers van de DIA wel de indruk dat het aantal Oosteuropeanen toeneemt. Buitendienstmedewerkers treffen met name in de agrarische sector steeds vaker mensen uit Tsjechoslowakije en Hongarije aan. Voorheen waren het vrijwel uitsluitend Polen die uit Oost-Europa hier kwamen werken. Sinds de visumplicht voor Polen is opgeheven is het zicht op het aantal arbeiders uit Polen dat illegaal in Nederland werkt afgenomen. Vorig jaar werkten er naar schatting meer dan 60.000 Polen in de tuinbouw, aldus de woordvoerder van het ministerie.

Nu het IJzeren Gordijn is weggevallen en de grensbewaking tussen de Westeuropese staten verder afneemt is het te verwachten dat de stroom vreemdelingen met economische motieven verder toeneemt, stelt de DIA in haar jaarverslag. In sectoren waarin traditiooneel veel illegale arbeid voorkomt zal dit nog verder toenemen, waardoor legale arbeid in deze sectoren wordt verdrongen. De dienst pleit voor meer en intensievere controle om een aanvaardbaar niveau van handhaving van de regelgeving te realiseren. Een complicerende factor is dat de grenzen binnen de EG weliswaar open gaan, maar er geen sprake is van een gemeenschappelijk arbeidsmarktbeleid. Een Marokkaan die vergunning heeft om in Spanje of Frankrijk te werken, mag dat niet automatisch ook in Nederland.

Grafiek: Door de Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen aangetroffen werknemers voor wie geen tewerkstellingsvergunning was afgegeven, respectievelijk die ook niet over een verblijfsvergunning beschikten. Zij vormen hooguit één procent van het werkelijke aantal illegale werknemers.