Proef met mistbeveiliging langs snelweg bij Breda

ROTTERDAM, 14 AUG. Op 6 november vorig jaar kwamen bij een kettingbotsing in dichte mist op de rijksweg A16 bij Breda acht automobilisten om het leven. Volgende maand worden langs deze weg de eerste elektronische borden genstalleerd die automobilisten waarschuwen bij mist.

De lokatie was al langer onderwerp van discussie wegens de plotseling opkomende en vaak zeer plaatselijke, dichte mistbanken. In augustus 1972 kostte een ongeluk bij Prinsenbeek dertien levens en tientallen gewonden.

Op 23 augustus vorig jaar vielen er als gevolg van dichte mist twee doden en 43 gewonden door een kettingbotsing bij het verkeersknooppunt Zonzeel (A59). Dertig auto's reden op elkaar bij knooppunt Galder, waarbij vijf mensen gewond raakten.

Toen vorig jaar bij Prinsenbeek acht doden vielen, was de maat vol. Eind september, bijna elf maanden later, krijgt het Nederlandse wegennet er een nieuw elektronisch waarschuwingsbord bij als het eerste mistsignaleringssysteem wordt geïnstalleerd.

De Bouwdienst Rijkswaterstaat, directie Noord-Brabant, kreeg van Verkeer en Waterstaat de opdracht het betreffende weggedeelte van de A16 van het systeem te voorzien. Het Amsterdamse bedrijf Multihouse TSI is inmiddels bezig met de afronding van een eerste prototype van het nieuwe computersysteem, in samenwerking met de firma's Schott uit Tiel, Peek Traffic uit Hilversum en Van den Berg in Zwammerdam. Multihouse TSI werkt al samen met het KNMI op het gebied van meteorologische gegevensverwerking. Het bedrijf leverde onder meer twee Radar Site Computers die de weerradars van De Bilt en Schiphol aansturen.

Het nieuwe mistbeveilingssysteem op de A16 wordt in de herfst getest tussen de knooppunten Zonzeel en Galder, over een lengte van ongeveer 15 kilometer. Op signaleringsborden aan zogenoemde verkeersportalen over de weg wordt in geval van mist boven elke rijbaan de aangepaste adviessnelheid aangegeven. Die zal, afhankelijk van de dichtheid van de mist, 60 of 80 kilometer per uur bedragen. Tussen de borden geeft een ander bord met het woord "mist' de reden van de snelheidsverlaging aan. De waarden van 60 en 80 kilometer zijn bewust gekozen om ze te onderscheiden van snelheidsbeperkingen die bij werkzaamheden of files van kracht worden: 50, 70 of 90 kilometer per uur.

Multihouse TSI heeft bij het ontwerp van het computersysteem gebruik gemaakt van de kennis van de Luchtvaart Meteorologische Dienst van het KNMI. De twintig sensoren die op de meest mistgevoelige plaatsen langs het deel van de A16 worden geplaatst, zijn nieuwe, aangepaste zichtmeters van de Amerikaanse fabrikant HSS Inc., die vooral worden gebruikt door weerdiensten. De sensoren meten het zicht, de neerslaghoeveelheid en -intensiteit en kunnen een onderscheid maken tussen regen, hagel of sneeuw. De sensoren die langs de A16 worden geplaatst zullen zodanig worden aangepast dat ze bij sneeuw geen waarschuwing geven, omdat in dat geval het zicht voor de automobilist nauwelijks wordt belemmerd, aldus KNMI-projectleider A.W. Donker.

Het KNMI en Rijkswaterstaat hebben vanaf december vorig jaar met behulp van satellietopnamen onderzoek gedaan naar de oorzaken van de mistvorming in Noord-Brabant. Behalve meteorologische factoren spelen bij het ontstaan van mist in bepaalde gebieden onder meer de grondsoort, glooiing van het terrein en bodemgebruik (zoals bewerking van akkers) een rol. Hol terrein, zoals de oude stroomdalen in de buurt van de plaats van het ongeluk van 6 november, vergroten de kans op mist, aldus Donker.

Bij het onderzoek is komen vast te staan dat het Brabantse vliegveld Gilze-Rijen zes tot zeven keer gevoeliger is voor mistvorming dan Rotterdam Airport. Andere mistgevoelige plekken langs Nederlandse snelwegen zijn volgens het KNMI de rijksweg A4 (Amsterdam-Rotterdam) ter hoogte van Leiderdorp en de A2 (Amsterdam-Utrecht) bij Abcoude. Verder staan de Flevopolder en de noordelijke provincies bekend om een verhoogde kans op mist. “Het gaat om hele subtiele klimatologische verschillen”, zegt Donker. “Eentiende graad temperatuurverschil kan al ervoor zorgen dat op de ene plaats dichte mist ontstaat en ergens anders niet. Daarom blijft het zeer moeilijk te voorspellen waar mist zal ontstaan.”

Het mistbeveiligingssysteem zal voorlopig alleen op de A16 worden ingevoerd. Het systeem zit zodanig in elkaar dat de signaleringsborden in werking blijven als er "gaten' in een mistgebied waarneembaar zijn. Daardoor wordt voorkomen dat sensoren die zich in die veilige plekken bevinden, de waarschuwing plaatselijk buiten werking zou stellen. Het systeem treedt in werking als het zicht voor de automobilist terugloopt tot een afstand van tussen twee- en driehonderd meter.

Tijdens de proef, die een jaar duurt, zullen de doelmatigheid van het systeem en de reacties van de automobilisten op de signaleringsborden worden onderzocht. Daarna wordt besloten of ook op andere plaatsen een dergelijk systeem zal worden geïnstalleerd.