Allianties zwakke plek in KLM-strategie Nieuwsanalyse

ROTTERDAM, 14 AUG. Naarmate de liberalisatie van luchtvaartmarkten niet alleen in Europa maar wereldwijd vorm krijgt, verhevigt de concurrentiestrijd tussen de internationale luchtvaartmaatschappijen. Dat de KLM in dat gevecht kwetsbaar is blijkt onder meer uit het afketsen eind vorige week van een deelneming in Viasa, de staatsluchtvaartmaatschappij van Venezuela.

Geliberaliseerde markten creëren de mogelijkheid op uitgebreide schaal geïntegreerde routenetwerken op te bouwen. De passagier kan dan - anders dan voorheen - met één ticket, en dus minder rompslomp, naar de gewenste plaats van bestemming vliegen, waar ook ter wereld.

De strijd om de gunst van de passagier spitst zich daarbij toe op het verwerven van schaalgrootte. Wie klein blijft zal alleen de kruimels - de kleinere vliegroutes - kunnen oppikken die de groten in de straks voor iedereen toegankelijke markten laten liggen.

Reden voor de KLM om bij monde van president-directeur drs P. Bouw tijdens de presentatie van de jaarcijfers eind vorige maand bekend te maken dat de luchtvaartmaatschappij haar positie in Europa wil versterken, van een marktaandeel van 2,6 naar 10 procent. En dat KLM-functionarissen eind vorige week openlijk blijk gaven van teleurstelling dat de participatie van 60 procent in Viasa, samen met de Amerikaanse partner Northwest Airlines en drie lokale banken, niet doorgaat. De minimum koopprijs voor Viasa van 135 miljoen dollar die de Venezeloaanse overheid voor Viasa eiste vond het KLM-consortium te veel gevraagd. Een groep beleggers rond de Spaanse luchtvaartmaatschappij Iberia heeft wel 145,4 miljoen dollar over voor Viasa.

De KLM moet in Europa sterker worden om passagiers binnen te halen voor de lucratieve intercontinentale vluchten, al dan niet in samenwerking met andere luchtvaartmaatschappijen. Vandaar al deelnemingen in het Franse Air Littoral en het Britse Air UK. Vandaar ook de deelneming in Northwest met haar uitgebreide Amerikaanse dienstregeling. En de deelneming in Viasa zou de toegang tot het Latijnsamerikaanse luchtruim vergemakkelijken.

Bij haar streven een rol van betekenis te spelen in de geliberaliseerde, mondiale luchtvaart is de KLM voor een groot deel aangewezen op strategische allianties, deelnemingen in andere luchtvaartmaatschappijen. De KLM is te klein om geheel zelfstandig de concurrentie aan te gaan, zoals de grote Amerikaanse mega-carriers American Airlines, United Airlines of Delta Airlines. Ware de KLM overigens kleiner dan zou zij als kruimeldief de markt kunnen bewerken, niches daarin oppikken.

Maar de kwetsbaarheid van de KLM schuilt in de afhankelijkheid van strategische allianties. Dergelijke samenwerkingsverbanden vereisen een flexibele opstelling van beide partners. Die willen hun eigen identiteit houden maar moeten ook tot elkaar komen, bestemmingen en reserveringssystemen op elkaar aansluiten. Dat vergt veel tijd en geduld. De deelneming in Northwest is daarvan een bewijs. Nadat de KLM al in 1989 haar belang van 20 procent nam in die luchtvaartmaatschappij, kon zij pas in april van dit jaar met de openingsvlucht naar Minneapolis de eerste aansluiting op het routenet van Northwest aan de passagier aanbieden.

Nog belangrijker is dat de geschikte partner eerst moet worden gevonden en dan ook nog eens dezelfde verlangens moet hebben. Sabena bleek eerder dit jaar eigen eisen te stellen nadat eind vorig jaar het samenwerkingsverband tussen British Airways, de KLM en de Belgische luchtvaartmaatschappij uiteen viel. De slechte gang van zaken bij Sabena was daarvoor toen de verklaring. Maar het is niet onwaarschijnlijk dat Sabena alsnog alleen met British Airways verder gaat. Beide luchtvaartmaatschappijen voeren daarover nu onderhandelingen. De Belgische taalstrijd zou de KLM buiten de deur houden.

Viasa, met een verlies vorig jaar van 34 miljoen dollar op een omzet van 268 miljoen dollar, is nu een nieuw voorbeeld van een luchtvaartmaatschappij die haar eigen keuzes maakt. Daar doet een nauwe samenwerking met de KLM - sinds 1968 - onder meer op het gebied van onderhoud van vliegtuigen en training kennelijk niets aan af. De KLM toonde vorig jaar interesse voor Aerolineas Argentinas, een andere grote Zuidamerikaanse luchtvaartmaatschappij. Daarmee kwam de KLM ook niet tot een vergelijk. Iberia danst de tango ook al met Aerolinas Argentinas.