Van den Broek: EG neemt initiatief als Belgrado faalt

BRUSSEL, 13 AUG. De twaalf landen van de Europese Gemeenschap moeten een eigen verantwoordelijkheid nemen als Joegoslavië er niet in slaagt op korte termijn een bijeenkomst te beleggen over de toekomst van het land. Joegoslavië is een Europese zaak bij uitstek.

Dat zei minister Van den Broek gisteren als voorzitter van de Raad van ministers tegen leden van de politieke commissie van het Europese parlement. Zij waren in alle haast naar Brussel gekomen om, eerder dan het Nederlandse parlement, een verslag te krijgen van de laatste, mislukte reis van de EG-trojka. Van den Broek herhaalde dat de EG overweegt eventueel zelf een conferentie over Joegoslavië te organiseren.

“Het is een boze boodschap voor Europa als etno-centristische uitgangspunten de overhand krijgen, niet alleen in Joegoslavië. Etnische zuiverheid brengt Europa op een heilloze weg. We moeten telkens de notie herhalen dat nationalisme dat uitmondt in hegemonie en separatisme Centraal-Europa een slechte dienst bewijst”, aldus Van den Broek.

In een kennelijke verwijzing naar uitlatingen van zijn Duitse en Franse collega's wees de Van den Broek erop dat het niet bevorderlijk is als de Twaalf in het Joegoslavische vredesproces niet met één mond spreken. Sporen van verdeeldheid waren hem ook opgevallen bij de vragen van de 23 Europarlementariërs die in het vier uur durende debat het woord voerden. Van den Broek zei dat hij er vorige week dinsdag bij de spoedzitting van de EG-ministers van buitenlandse zaken in Den Haag bij zijn collega's op had aangedrongen de eenheid te bewaren. “Willen we onze invloed doen gelden, dan moeten we geen misverstanden laten bestaan over onze positie. Te veel bespiegelingen werken niet effectief.”

De minister zei er begrip voor te hebben dat er intern wel meningen werden gevormd over het toekomstige Joegoslavië maar het diende de zaak niet als die nu al te veel nadruk kregen. Van een Europese interventiemacht, zoals voorgesteld door Frankrijk, was geen sprake en erkenning van deelrepublieken, zoals voorgesteld door Duitsland, was nu niet aan de orde, aldus Van den Broek.

Pag.5:

"Trojka had toch effect'

Hoewel tijdens de laatste missie, vorig weekend, "niet aan de hoop van de trojka was voldaan' hadden de besprekingen van de drie EG-ministers volgens Van den Broek toch effect gehad omdat vrij snel daarna een wapenstilstand was afgekondigd en het staatspresidium nu voorbereidingen treft voor een conferentie over de toekomst van Joegoslavië. Op de vraag waarom hij na zijn laatste missie Servië met naam en toenaam had genoemd als verstoorder van het vredesproces, antwoordde Van den Broek dat hij tegen de deelrepubliek harde woorden had gebruikt omdat de EG zich wilde keren tegen het geweld.

De Duitse afgevaardige Otto Habsburg, wiens voorvaderen over een deel van het huidige Joegoslavië heersten, vroeg of de EG niet ongeloofwaardig werd als zij niet uit democratische overtuiging het onafhankelijkheidsstreven van deelrepublieken steunde. De Belg Tindemans, die in zijn vakantie de geschiedenis van Joegoslavië had herlezen en het "geen stichtende lectuur' noemde, zei dat de de federatie in Joegoslavië was mislukt. Waar begint eigenlijk het zelfbeschikkingsrecht van volkeren en waar houdt het op, was zijn vraag. Andere afgevaardigden toonden scepsis over de door Duitsland geopperde mogelijkheid sommige deelrepublieken door de EG te laten belonen en andere met sancties te straffen als er geen vorderingen zouden worden gemaakt op de conferentie over de toekomst van het land.

Van den Broek antwoordde dat het de Gemeenschap duidelijk was dat de status quo in Joegoslavië niet meer te handhaven is. Maar naast een recht van zelfbeschikking bestaat er het recht van integriteit van staten, in de Conferentie van Veiligheid en Samenwerking in Europa vastgelegd. Hoe absoluut het zelfbeschikkingsrecht van volkeren is, valt niet direct te beantwoorden. Rechten van minderheden mogen volgens Van den Broek niet ten koste gaan van rechten van andere minderheden. Dat moet het uitgangspunt zijn bij onderhandelingen over staatsvorm en grenzen.

De EG moet nu bepaalde spelregels in acht nemen en Joegoslavië eerst zelf de gelegenheid geven om tot een oplossing te komen. De zaak verder overlaten aan de CVSE, zoals de Belgische afgevaardigde Tindemans voorstelde, verwierp Van den Broek. De EG was veel beter in staat om slagvaardig op te treden. Hij gaf niet aan hoe lang de EG wil wachten om zelf een internationale conferentie bijeen te roepen. Een limiet opleggen had ook in het verleden niet het gewenste resultaat gehad.