Woede over gedrag Griekse kapitein; "De kapitein blijft aan boord tot iedereen van het schip is'

ROTTERDAM, 9 AUG. De kapitein heeft er geen woorden voor. “Idioterie” zegt hij uiteindelijk. De woede van J. de Jager, voorzitter van de Nederlandse vereniging van kapiteins ter koopvaardij, over het gedrag van de Griekse kapitein die zijn zinkende schip als een der eersten verliet, is groot. In een brief aan de International Federation of Shipmasters' Associations, de federatie van kapiteinsverenigingen, heeft De Jager gevraagd kapitein Yiannis Avranas te veroordelen. De voorzitter van de Federation, captain Goldberg, heeft hem toegezegd direct na het weekeinde met een reactie te komen.

Het Griekse cruiseschip Oceanos van kapitein Avranas verging zondag voor de Zuidafrikaanse oostkust. Alle opvarenden werden gered en luchtten hun hart zodra ze aan de wal kwamen. De kapitein en zijn bemanning zouden het schip hebben verlaten terwijl het merendeel der passagiers nog aan boord was.

De kapitein verdedigde zich door te zeggen dat hij de reddingsoperatie beter vanaf de kust kon leiden. “Als ik bevel geef het schip te verlaten, dan moet iedereen van boord. Het doet er dan niet toe wanneer ik zelf van boord ga. Als mensen nog aan boord willen blijven, moeten ze dat doen”, verklaarde hij geërgerd voor ABC-televisie.

“Een kapitein verlaat zijn schip niet zolang er nog passagiers aan boord zijn”, dicteert De Jager. “Met zijn radio-officier blijft hij vanaf zijn schip in contact met de wal.” Het gaat volgens hem niet om heldenmoed, een kapitein hoeft niet met zijn schip ten onder te gaan. Maar kapitein Avranas heeft een zeemanstraditie overtreden die even heilig is als de Hippocratische eed voor de geneeskunde. “Wij noemen dat het goede zeemansgebruik”, zegt W. ten Voorde, personeelsmanager van de Holland Amerika Lijn (HAL). Hij staat wat dat betreft in voor zijn kapiteins. “Als ik als HAL-man dat van die Griek lees, dan denk ik: hoe komt zo'n vent er bij?”

De Prinsendam, een cruiseschip van de HAL, zonk in 1980 voor de kust van Alaska. Ook daar werden alle opvarenden gered en ook daar kwamen zij aan wal met klachten over het gedrag van sommige bemanningsleden. Matrozen zouden oudere vrouwen opzij hebben geduwd om het eerst in de sloepen te gaan. Voor Ten Voorde is het reden om de verhalen van passagiers in het algemeen met een korreltje zout te nemen. “Eén Indonesisch bemanningslid is inderdaad als eerste aan boord van een sloep gegaan. Maar de kapitein heeft daar foutloos gehandeld en precies op het juiste ogenblik het bevel "verlaat het schip' gegeven.” De kapitein bleef ook als laatste aan boord.

De conservator van het Maritiem Museum in Rotterdam, C.P. Huurman, herinnert zich het zinken van de Prinsendam als een ramp waarbij de kapitein inderdaad naar behoren handelde. Voor kapitein Avranas heeft hij geen goed woord over: “It's a bloody shame. Zo iemand mag niet meer varen.”

De emotionele verontwaardiging van zeelieden over de taferelen van de zinkende Oceanos komt volgens hem voort uit de ijzeren gedragscode die heerst op zee. “Je helpt mensen en schepen in nood en de kapitein blijft tot iedereen van boord is.” Huurman trekt een vergelijking met het optreden van Duitsers en Japanners in de Tweede Wereldoorlog die drenkelingen beschoten in plaats van hen te redden.

Zelf heeft Huurman ook schipbreuk geleden. Dat was in een strenge winter, weet hij nog, het zal in 1962 of '63 zijn geweest, voor Bremerhaven. Hij voer op de Maasdam. “Door ijsgang waren de wrakboeien bij een Russisch wrak weggeslagen. De bemanning heeft het schip, dat al slagzij maakte, nog de haven in kunnen varen.”

Toch heldenmoed ? Nee, beklemtoont De Jager nog eens, daar gaat het niet om. Uit de geschiedenis van de scheepvaart weet hij nog wel een opmerkelijk verhaal. In de vroege jaren vijftig raakte een Amerikaans vrachtschip in nood op het Engelse Kanaal. De kapitein, Kurt Karlsen, bleef dagenlang aan boord om zijn zinkende schip te redden. Ten slotte zonk het toch terwijl het werd gesleept. De kapitein overleefde het en werd als een held geëerd. Er werden schepen naar hem vernoemd, aldus De Jager. Een "Avranas' zal wel niet spoedig van stapel lopen.