Kardinalen en ministers

Ook het Vaticaan bemiddelt nu in de Joegoslavische crisis, zo heeft de speciale afgezant van de paus, kardinaal Jean-Louis Tauran, verklaard. De kerk kan volgens de kardinaal “niet achteraan komen”. Voor wie daar vijfeneenhalve week na het uitbreken van het conflict nog van opkijkt, volgt hier een opsomming van de vredespogingen tot nu toe.

Terwijl na maanden van geruzie in Joegoslavië de fase van de dialoog voorbij was en de messen werden geslepen, dreigde de Europese Gemeenschap eind juni de leiders van de deelrepublieken Slovenië en Kroatië met "bevriezing van de contacten' als zij hun streven naar onafhankelijkheid doorzetten zonder toestemming van Servië.

Nadat deze vermaning door Belgrado bleek te zijn opgevat als vrijbrief om de opstandige republieken met tanks binnen te rijden en de strijd in Joegoslavië losbarstte, besloten de Europese leiders op hun top in Luxemburg de onontwarbare kluwen volkeren uit te roepen tot testcase voor de Europese buitenlandse politiek in wording. Heen en weer vliegende EG-delegaties brachten begin juli een wankel staakt-het-vuren tot stand, waarop vervolgens toezicht werd gehouden door in zomerse vrijetijdskleding gehulde ambtenaren. Deze EG-waarnemers waren veel minder dan de geoefende militairen die de Verenigde Naties voor dit werk plegen in te zetten in staat om actief te velde inspecties uit te voeren. Maar dat bleek nauwelijks nodig, want ze beperkten zich tot het kleine en etnisch homogene Slovenië, waaruit het federale leger zich al snel had teruggetrokken. Intussen laaiden juist in Kroatië, waar een omvangrijke Servische minderheid woont, de gevechten op.

De geschrokken EG-ministers stelden voor de waarnemers ook in Kroatië op pad te sturen maar dan - tijdens een Kroatisch-Servische oorlog - in Kroatisch-Servische patrouilles. Toen de trojka afgelopen weekeinde met dit plan in de hand ging pleiten voor een nieuw staakt-het-vuren, in een periode dat Servische strijdgroepen in Kroatië aan de winnende hand waren, gebruikte voorzitter Van den Broek als drukmiddel het dreigement dat de EG anders haar bemoeienis zou stopzetten. De Serviërs begrepen de boodschap, kwamen niet opdagen en vochten door.

De EG, verdeeld en daardoor nog steeds onpartijdig, wees Servië als boosdoener aan maar besloot verder de zaak te verwijzen naar andere internationale organisaties, waarvan de EG-landen trouwens zelf belangrijke leden zijn. Maar dit verhinderde deze week de afzonderlijke ministers niet met hernieuwde kracht nieuwe plannen te blijven aandragen.

De Duitsers Kohl en Genscher, die, in tegenstelling tot de met eigen minderheden kampende Fransen, Britten en Spanjaarden, Slovenië en Kroatië het liefst zouden erkennen, dreigden met (Duitse) economische sancties tegen de deelrepubliek Servië. Ambtenaren van hun eigen ministerie van economische zaken twijfelden aan de praktische uitvoerbaarheid: Duitsland heeft nauwelijks economische contacten met Servië. De Europese Commissie liet gisteren doorschemeren dat EG-sancties op praktische en juridische problemen zouden stuiten.

De Franse minister van buitenlandse zaken, Dumas, had al eerder voorgesteld een militaire interventiemacht naar Joegoslavië te sturen. Hier zaten lastige volkenrechtelijke kanten aan, de Britten waarschuwden voor een Europees Noord-Ierland en de Sovjet-Unie zelfs voor erger. De Fransen hebben nu iets nieuws bedacht, volgens Dumas een even simpel als veelbelovend idee: een Joegoslavische "opiniepeiling'. De minister maakte niet duidelijk waarin deze peiling kan verschillen van eerder in de verschillende deelrepublieken gehouden referenda.

Intussen heeft de Servische leider Milosevic de tijd benut om met behulp van milities en het federale leger zijn Groter-Servië dichterbij te brengen. Nadat de drie Servische enclaves in Kroatië onder Servische controle waren gebracht kon hij instemmen met een staakt-het-vuren.

Buiten Joegoslavië blijven de ideeën opborrelen. De Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) kondigde gisteren aan 500 waarnemers uit verschillende landen te sturen - waarheen precies is niet duidelijk. Voorzitter Delors van de Europese Commissie herhaalde deze week dat het de “plicht” van de EG is net zo betrokken te raken bij het zoeken naar vrede in Joegoslavië als de Verenigde Staten dat zijn in het Midden-Oosten. Minister Genscher sloot hierbij geen enkel middel uit: “Alles is mogelijk”. Het Britse dagblad The Independent noemde dit gisteren: experimenteren op de zieke man van Europa. We wachten op nieuws uit het Vaticaan.