IJskern onthult: waterstofperoxyde in atmosfeer neemt toe

De hoeveelheid waterstofperoxyde in de atmosfeer is in de afgelopen tweehonderd jaar met de helft toegenomen. Dat is ontdekt door twee geofysici van de universiteit van Bern.

Waterstofperoxyde, vroeger vooral bekend als haarbleekmiddel, is een verbinding die in gasvorm belangrijk is als "reservoir' voor de aanmaak van OH-radikalen (die op hun beurt van belang zijn voor de afbraak van vele door de mens in de atmosfeer gebrachte stoffen) en in druppelvorm een sleutelrol vervult in de oxydatie van zwaveldioxyde tot zwavelzuur in wolken (zure regen). Ook is bekend dat de verbinding een ongunstige invloed heeft op bomen en planten.

In 1984 werd ontdekt dat waterstofperoxyde een van de meest voorkomende spore-verbindingen in poolijs is. Dit bood de mogelijkheid om via analyse van ijsmonsters in boorgaten het verloop van de concentratie in de atmosfeer te bestuderen. De twee Zwitserse onderzoekers hebben dit nu gedaan aan de hand van een 178 meter lange ijskern, afkomstig van Summit in centraal Groenland, die een periode van ongeveer 700 jaar sneeuwval vertegenwoordigt. De hierin gemeten concentraties waterstofperoxyde vertonen snelle variaties, die het gevolg zijn van veranderingen in de hoeveelheid sneeuwval en de mate waarin gevallen sneeuw weer door de wind werd weggeblazen. Pas na het in rekening brengen van deze effecten konden de onderzoekers de werkelijke concentratieveranderingen gaan berekenen.

In de periode van 1300 tot 1800 bleek de concentratie waterstofperoxyde in de atmosfeer weinig te zijn veranderd. Tussen 1800 en 1950 trad er een stijging van 20% op, gevolgd door de lichte daling tot 1960. Tussen 1970 en 1989 vertoonde de concentratie echter een opmerkelijke stijging van 50% ten opzichte van de vóór-industrieële periode. De onderzoekers laten zien dat deze toename geen schijneffect is, bijvoorbeeld door het afnemen van de concentratie na lange opsluiting in het ijs, maar dat het om een echte verandering in de atmosfeer gaat (Nature 351, p. 557).

Volgens de Zwitserse onderzoekers is deze verandering een gevolg van de invloed van de mens. De toename van waterstofperoxyde hangt samen met het toenemen van de uitstoot van koolwaterstoffen (met name methaan en kooldmonoxyde) en het afnemen van de hoeveelheid ozon. Stikstofoxyden, die ook door de mens in de atmosfeer worden gebracht, hebben de neiging om de concentratie waterstofperoxyde te laten afnemen, maar de invloed van de toename is blijkbaar groter.

Enkele jaren geleden werd al voorspeld dat de concentratie waterstofperoxyde als gevolg van menselijke activiteiten zal gaan toenemen. Afhankelijk van het gebruikte rekenmodel werden toen alleen al voor de periode 1985-2035 stijgingen tot maximaal 33% gevonden.