Australië klem tussen EG en VS in Chinese graanoorlog

WELLINGTON, 8 AUG. De betrekkingen tussen Australië en de Verenigde Staten staan onder druk na de verkoop van gesusidieerd Amerikaans graan aan China, Koeweit en Yemen. Australië had met zijn ongesubsidieerd graan een belangrijk marktaandeel in die landen.

De Australische minister van buitenlandse zaken, Gareth Evans, zegt dat de Amerikaanse graanverkoop de band met Washington heeft “vergiftigd”. Evans beschreef de verkoop als “een daad van een vijandig land”. Volgens Washington is de gesubsidieerde graanverkoop echter een geoorloofd wapen in de handelsoorlog met de EG.

Voor het Australische platteland, geteisterd door het ineenstorten van de internationale wolmarkt, is de graansector van cruciaal belang. Dat verklaart wellicht de paniekreactie van Tim Fischer, de leider van de rechtse Nationale Partij, die zijn aanhang in de landelijke gebieden heeft. De Nationale Partij vormt samen met de in de steden populaire Liberale Partij de conservatieve oppositie. Fischer suggereerde dat Australië de Australisch-Amerikaanse militaire luisterposten in Australië zou moeten sluiten als een vergeldingsmaastregel.

Deze faciliteiten werden in de Golfoorlog met succes gebruikt bij het opsporen van lanceerplaatsen van Iraakse Scud-raketten. Labor-premier Bob Hawke heeft de koppeling tussen het graanconflict en de Australisch-Amerikaanse bases overigens uitgesloten. Intussen opperen Australische boeren een andere vergeldingsmaatregel. Ze hebben hun landgenoten opgeroepen Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen te boycotten.

De Verenigde Staten hebben China, Koeweit en Yemen graan aangeboden voor ongeveer 100 gulden per ton, minder dan de helft van de prijs die de Australiërs op de vrije markt hoopten te incasseren. De Australische regering zegt dat de Amerikaanse dumppraktijken een negatief effect zullen hebben op het volume en de waarde van de Australische graanuitvoer, vorig jaar nog goed voor 4,5 procent van de totale Australische export en een aandeel van 13 procent op de wereld-graanmarkt.

Washington zegt dat de EG de gemeenschappelijke vijand van beide landen is. Volgens Australië bedragen de Europese graan-uitvoersubsidies inmiddels 3,5 miljard gulden per jaar. Door die subsidies is het EG-aandeel in de wereld-graanmarkt van een verwaarloosbaar deel in 1977 verhoogd tot 23 procent in 1990. In de Verenigde Staten, met 40 procent van de mondiale markt de grootste graanexporteur ter wereld, werd die ontwikkeling eveneens met afgrijzen bezien.

Volgens Washington is het Uitvoer Verhogings Programma, waarvan Australië nu het slachtoffer is, geoorloofd vanwege de nog hogere Europese exportsubsidies voor graan. “De Verenigde Staten zullen hun opties niet beperken omdat goede geallieerden zoals Australië op onfortuinlijke wijze in het kruisvuur zijn beland”, zo verklaarde de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger voor Azië en het Stille Oceaangebied, Sandra Kristoff.

Premier Bob Hawke was niet onder de indruk van dat argument. Hij zei “verrast en teleurgesteld” te zijn door de Amerikaanse acties. “Als we door de Amerikanen in het hoofd worden geschoten, maakt het niet uit wanneer ze zeggen dat de kogel voor iemand anders was bestemd. Die kogel doet weldegelijk pijn”, meende Hawke.

De opwinding over de Amerikaanse acties is extra groot, omdat Hawke eerder dit jaar per brief door president Bush was verzekerd dat het Amerikaanse uitvoerprogramma de traditionele agrarische markten van Australië niet zou verstoren. De Australiërs vinden dat ze een onvervreemdbaar recht op zo'n garantie hebben, vanwege de hechte militaire samenwerking tussen beiden landen.

In een hoofdartikel in The Age uit Melbourne werd Washington vandaag veroordeeld voor de “roekeloze wijze” waarop de graanverkopen zonder Australische inspraak zijn doorgedrukt. “De gemeenschappelijke bases zijn evenzeer in ons belang als in die van de Verenigde Staten, maar Australiërs zullen een onverdiende straf niet voor onbepaalde tijd aanvaarden zonder om vergelding te vragen”, zo schreef The Age.

President Bush zal Australië in november bezoeken en Bob Hawke wil dat de Amerikaanse leider daar direct met de Australische boeren zal gaan praten. Hawke gaf echter ook aan dat de Australiërs niet uit het zicht moeten verliezen dat de EG de ware boeman is.

De Australische landbouwminister, Simon Crean, nam gisteren de ongebruikelijke stap om bij de twaalf hoofden van de Europese diplomatieke missies in Camberra te protesteren tegen het agressief gebruik van agrarische uitvoersubsidies. De EG-vertegenwoordigers zeiden dat ze de handelsoorlog betreurden en dat ze de Australische bezorgdheid aan hun regeringen zouden overbrengen.