Israels premier zal geen millimeter grond willen afstaan; Shamir, de ijzersterke leider

TEL AVIV, 7 AUG. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, en de Arabische onderhandelingspartners konden op hun vingers natellen dat de Israelische premier, Yitzhak Shamir, geen einde zou maken aan de nederzettingenpolitiek.

De omstreden stichting van de nederzetting Eshkolot bij Hebron op de bezette Westelijke Jordaanoever wordt weliswaar door het Israelische vredeskamp als een provocatie bestempeld maar heeft niet de kracht om het vredesproces te torpederen. Een paar nederzettingen er bij wijzigen het politieke beeld niet en kunnen ook niet worden uitgelegd als het overtuigend bewijs dat Shamir ten tijde van de onderhandelingen niet tot andere gedachten zou kunnen komen over de territoriale aspecten van de vrede.

Voorlopig is het paaien van de ultra-rechtse krachten in de regering met nederzettingen de door Shamir gekozen weg om zijn regeringscoalitie bij elkaar te houden. Waarom zou de Tehyah-partij uit de regering treden als hij nog akkoord gaat met een aantal caravans hier en daar in bezet gebied? Wat blijft er van de vlijmscherpe aanvallen van minister van bouwnijverheid Ariel Sharon op Shamirs potentiele uitverkoop van "het land van Israel' overeind als de premier er door linkse politici van wordt verdacht de vredeskansen te saboteren?

Eshkolot, zoals de nieuwe nederzetting bij Hebron heet, heeft de angel uit de ultra-nationalistische kritiek op Shamir gehaald. Met grote stelligheid kan worden gezegd dat tot de algemene verkiezingen in oktober 1992 of misschien eerder in mei van dat jaar van Shamir geen territoriale concessies kunnen worden verwacht. Hij zal zich zeker tot dan tijdens de vredesconferentie keihard opstellen en geen vierkante millimeter land door zijn vingers laten glippen.

Misschien heeft James Baker dat scenario al uitvoerig in de Arabische hoofdsteden toegelicht. Shamir na de algemene verkiezingen zou een andere kunnen zijn dan de Shamir vóór die verkiezingen. Likud kan namelijk onder zijn thans ijzersterke leiderschap op een indrukwekkende verkiezingszege rekenen indien Shamir het Israelische volk kan voorhouden dat het vredesoverleg op Israels voorwaarden plaatsheeft. Wat is er overtuigender dan een ontmoeting tussen de Syrische president, Hafez al-Assad, en Yitzhak Shamir met de Golan-hoogvlakte nog stevig in Israels handen?

Om die territoriale kaart zo lang mogelijk volledig in handen te houden zal Shamir aansturen op tussenoplossingen op de Golan, op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook. Formuleringen die de Arabieren tijdelijk tevreden kunnen stellen zonder dat Shamir aan het thuisfront met dodelijke kracht kan worden afgeschilderd als een defaitist. De akkoorden van Camp David zijn een perfect voorbeeld voor de trapsgewijze benadering van bijvoorbeeld de Palestijnse problematiek.

De Arabieren die tegenover de Israeliers aan de conferentietafel komen te zitten hebben er belang bij dergelijke Israelische voorstellen niet zonder meer van tafel te vegen. Zij moeten Shamir de tijd gunnen zich tijdens de komende algemene verkiezingen, al dan niet vervroegd, te ontdoen van de ultra-rechtse partijen die hem nu op de nek zitten.

Een grote Likud-zege kan, indien Shamir de vredestrein niet tot stilstand wil brengen, hem de vrijheid van handelen geven om in de loop van het vredesproces ook territoriale oplossingen onder ogen te zien. Veel zal afhangen van de sfeer waarin het vredesproces zal plaatshebben. Van positieve geluiden en historische foto's uit de stad waar de onderhandelingen zullen plaatshebben zal een grote invloed uitgaan op het Israelische volk, dat meer uit angst dan om enige andere reden als een berg tegen territoriale concessies opziet.

Als het “plaatje” er goed uitziet krijgt Shamir nog voordat hij territoriale concessies heeft gedaan via de stembus het vertrouwen van het Israelische volk zoals maar weinig Israelische leiders dat hebben gekend. Shamir maakt nog geen geschiedenis; de geschiedenis maakt hem misschien tot de tweede Likud-leider, na Menagem Begin, die een onvoorspelbare vredessalto maakte.