EG verdeeld over bemiddeling Joegoslavie

DEN HAAG, 7 AUG. Europese "buffertroepen', erkenning van republieken, de roede voor onwilligen, beloning voor vredesstichters en internationale steun voor de vastgelopen bemiddelingspogingen. Dat stond sommige ministers van buitenlandse zaken van de landen van de Europese Gemeenschap gisteren voor ogen bij hun haastig belegde vergadering in Den Haag over de situatie in Joegoslavie.

Weliswaar werden alle twaalf op hun wenken bediend toen dezelfde nacht nog een staakt-het-vuren in Kroatie werd afgekondigd, maar na afloop van het beraad bleek duidelijk dat de EG sterk verdeeld was over door individuele ministers geopperde ideeen om de vastgelopen bemiddeling weer op gang te brengen. Servie weigerde zondag meer buitenlandse militairen op Joegoslavisch grondgebied toe te laten om in gemengde eenheden te assisteren bij het controleren van een bestand.

Geen dreiging met sancties of erkenning, geen vuist met buffertroepen, geen opgelegde vrede. De EG zal doorgaan met haar pogingen en vraagt andere internationale lichamen als de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE), de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en de Westeuropese Unie om die onderneming te steunen. Als Joegoslavie zelf niet in staat is een conferentie over de toekomst van het land te beleggen, dan staat de EG klaar om zo'n bijeenkomst tussen de strijdende partijen te organiseren. Op sancties en het sturen van een troepenmacht zal door respectievelijk de Europese Commissie en de Westeuropese Unie (WEU) worden gestudeerd. Wapengekletter, maar alleen in de kast.

“Het heeft ons niet aan ideeen ontbroken”, stelde de Britse onderminister van buitenlandse zaken Douglas Hogg, na afloop met veel gevoel voor weinig woorden vast. De Duitse minister Genscher wilde toch zijn idee van sancties tegen Servie niet opgeven, ofschoon bij zijn eigen regering en in andere EG-hoofdsteden sterke twijfels bestaan of zo'n beleid praktisch uitvoerbaar en wenselijk is. De Franse minister Dumas vond het mooi dat het begrip WEU weer eens was gevallen en dat ook buiten de NAVO een Europese vuist te maken valt. Frankrijk wil al langer dat een autonome Europese strijdmacht in de WEU meer gestalte krijgt.

Zo leek iedereen tevreden en werd naar buiten toe in een uitvoerige slotverklaring de indruk gewekt dat de Twaalf op één lijn zaten.

Maar binnenskamers is erop gewezen dat het zaak is toch vooral vóór de bijeenkomst van de CVSE donderdag in Praag inzake Joegoslavie één lijn te blijven trekken, omdat in dat forum de Sovjet-Unie overtuigd moet worden van de wenselijkheid van EG-bemiddeling als Joegoslavie daartoe bereid zou blijven. Afzonderlijke verklaringen van EG-ministers over nieuwe pressiemiddelen werken dan niet bevorderlijk.

Engeland en Nederland onderstrepen dat EG-initiatieven vooral haalbaar moesten zijn en dat de EG-trojka, die het afgelopen weekeinde voor de vierde keer gesprekken had gevoerd, niet voor de voeten moet worden gelopen.

Unanimiteit is ook bevorderlijk om Engeland en Frankrijk als permanente leden druk te laten uitoefenen in de Veiligheidsraad op te treden als het geweld in Joegoslavie zou escaleren.

Orde was er gistermiddag niet bij het maken van de groepsfoto maar wel na afloop. In kleine kamertjes, waarbij de toeloop bij de persconferentie van minister Genscher de grootste was, toonden de indivuele ministers zich tevreden over de afloop van het spoedberaad. De EG kon dan wel geen tanden laten zien maar bleef wel aan de bal, zo meenden zij.

Minister Van den Broek wilde niets weten van suggesties uit de omgeving van minister Genscher dat de EG-trojka te weinig oog had voor de ontstane politieke werkelijkheid in Joegoslavie. Met name had de trojka, zo zeiden adviseurs van Genscher, meer aandacht moeten besteden aan de politieke leiders van de republieken en minder aan het staatspresidium, dat een wassen neus is. Als Joegoslavische politici in de republieken van mening waren dat uitvoering van een nieuw bestand ook met eigen mensen gecontroleerd zou kunnen worden, had de trojka niet moeten blijven aandringen op uitbreiding van het aantal EG-waarnemers. Speelde het Van den Broek als leider van de trojka geen parten dat Nederland zich jarenlang weinig had ingelaten met ontwikkelingen in Oost- en Centraal-Europa en weinig expertise op dat terrein had willen ontwikkelen?

Van den Broek weersprak die kritiek. Servie heeft willens en wetens de vredespogingen van de EG geblokkeerd. De Twaalf zijn nu eenmaal niet in staat ijzer met handen te breken zolang er in Joegoslavie onwil, haat en geweld blijft bestaan. Zo eenvoudig ligt het.

En er komt nog iets bij. Hij, Van den Broek, is er de man niet naar om op de tribune te spelen. In Slovenie heeft de EG succes gehad. Het gaat er nu om die vredespogingen voort te zetten. Als Parijs en Bonn hem links en rechts willen passeren dan moeten die collega's dat zelf weten. Hij staat open voor nieuwe ideeen maar die moeten wel bijdragen aan succes. Als voorzitter wil hij vooral praktisch blijven en prudent. Dat die voorzichtigheid en tact door hem zouden zijn doorbroken door zelf zondagavond onomwonden Servie als hoofdschuldige aan te wijzen en ontmoedigd te zijn over het vastlopen van zijn missie, werpt hij ver van zich af.