De politiek van de eenvoud.

De invasie in Koeweit met alles wat erop is gevolgd, heeft één verdienste, als we het zo mogen noemen. Vergeleken met andere internationale vraagstukken is het betrekkelijk overzichtelijk; wel omvangrijk maar kort van duur en daarin scherp bepaald. De wetenschap der politiek zou er nog een formule uit kunnen destilleren, een manier om de coefficient van complexheid te berekenen, waarbij omvang, duur en het aantal partijen de belangrijkste factoren zijn. Een conflict op een klein oppervlak met veel partijen en een lange duur, zoals het Joegoslavische, heeft een hoge graad van ingewikkeldheid; een groot conflict van korte duur waarin de partijen ondanks hun bonte samenstelling zich hebben laten polariseren, wordt met een lage graad van ingewikkeldheid geregistreerd. Zo zal het met de Golfoorlog gaan.

Wat hebben we eraan als de graad van complexheid bekend is? Niets als daarop niet wordt gevraagd, waardoor de betrekkelijke eenvoud is veroorzaakt. In het Golfconflict is het antwoord ook al simpel. Het komt doordat de Amerikanen van het begin af de allerduidelijkste politiek hebben gevoerd en er niet van zijn afgeweken. Precies een jaar geleden werd door CNN de eerste persconferentie van president Bush over deze kwestie volledig uitgezonden. Zijn optreden toen staat me nog voor de geest als zo vastberaden dat ik me afvroeg of het niet te hoog gegrepen was. Met niets minder dan het herstel van de Koeweitse soevereiniteit zouden de Verenigde Staten tevreden zijn. Of daarbij geweld zou worden gebruikt hing uitsluitend af van wat Saddam Hussein zou doen.

Sindsdien zijn Bush en Saddam merkwaardig consistent gebleven: Bush in het terugbrengen van het conflict tot zijn eenvoudigste oorzaken, en Saddam in zijn vergissingen. De Amerikaanse politiek van de eenvoud heeft eerst de verpletterende overwinning in de woestijn veroorzaakt. Dat resultaat heeft het fundament van Washingtons buitenlandse politiek steviger gemaakt dan het vermoedelijk sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog is geweest. Obligate kritiek, traditioneel anti-amerikanisme: in Europa kunnen we niet zonder, ze horen tot de folklore van het werelddeel. Dat verhindert ons, te begrijpen dat in Moskou en de Arabische wereld na Desert Storm het beeld van de Amerikaanse macht gepaard aan de bereidheid om er gebruik van te maken, radicaal is veranderd. In Washington heerst dat inzicht wel. Dat wil zeggen: als de politiek van de eenvoud dit succes heeft gehad op de plaats waar het succes bedoeld was, dan moet die politiek worden voortgezet.

Dit verklaart de volharding waarmee minister Baker de slangenkuil van het Midden-Oosten te lijf blijft gaan; zo wordt het begrijpelijk waar de nieuwe Amerikaanse overtuigingskracht vandaan komt, als het erom gaat Israel aan de conferentietafel te brengen op voorwaarden waarmee de conferentie niet meteen weer kan worden gesloten. De politiek van de eenvoud, met geduld beoefend, werkt constructief omdat de resultaten er onmiddellijk mee worden gedemonstreerd. Het is de enige politiek die voorzichzelf reclame maakt terwijl hij wordt uitgevoerd.

Hoe verstandig is het van Bush, zich nu op het grote geheel te concentreren en Saddam met zijn politiek van voortgezette vergissingen te laten voor wat hij is; hoe onverstandig zou het zijn geweest de strijdkrachten van de coalitie te laten opmarcheren naar Bagdad waar ze onherroepelijk in een bezettingsmacht zouden zijn veranderd. Natuurlijk: Saddam heeft zo de kans gekregen zijn terreurbewind voort te zetten; in Koeweit is het oude regime hersteld en dat heeft niet veel op met de Westerse vorm van democratie. Maar als op de conferentie van oktober een geloofwaardig begin wordt gemaakt met de oplossingen van de problemen tussen Israel en de Arabische wereld, is dat een resultaat van dusdanige betekenis dat het alle andere vraagstukken in de regio overschaduwt.

Wat is de nieuwe wereldorde van Bush? De vraag wordt gesteld in alle toonaarden van schamperheid. Als er zo'n orde is, althans in het begin van aanbouw, dan is het deze: een orde die gemaakt wordt door de demonstreerbare politiek van de eenvoud. Het probleem daarvan is niet het ontwerp maar de volharding bij de uitvoering. Ik weet niet of de Amerikaanse president de Duitse geleerde heeft gelezen, maar het is zoals Max Weber zei: “Politiek is een hard en langzaam boren in hard hout. Daarvoor heeft men hartstocht nodig en een vooruitziende blik. De mens zou nooit het mogelijke bereiken als hij niet had gereikt naar het onmogelijke”, enzovoort. Als een Amerikaanse president aan dat signalement beantwoordt, zoals Bush nu al een jaar in het Midden-Oosten, gaat het niet slecht met de wereld en haar orde.