Aspecten van de monumentale keramiek in Heemsteedse slottuin; Op de rand van de functionaliteit

Tentoonstelling: Van klei tot vorm, aspecten van de monumentale keramiek, t-m 25 aug. in Het Oude Slot, ir Lelylaan 6, Heemstede. Wo t-m zo 14-17u. Catalogus (f) 2,50.

In de gracht naast de toegangsweg naar het Oude Slot in Heemstede heeft de keramiste Joyce Bloem, speciaal voor de expositie, een fragiele constructie, half kooi, half poort, opgericht uit wilgetakken, steengaas en klei. In de natuurlijke omgeving van wei, water en kasteeltuin past het tijdelijke bouwsel evenzeer als de herkauwende koeien en de op de gracht drijvende waterlelies.

Iets verder ligt in het gras onder de linden een compositie van 84 dunne, golvende platen klei, samengevoegd door assen die in de holle zijkanten van de platen zijn gestoken. De blanke, op dakpannen lijkende elementen dragen een blauwgroene decoratie van vaag geometrische figuren, gecombineerd met af en toe een getal. Het ruim twee meter hoge scherm van Paula Vanonna komt beter tot zijn recht als het horizontaal de ruimte indeelt of beperkt, maar waarschijnlijk uit praktische overwegingen is in Heemstede voor een verticale stand gekozen.

Een derde exposant, Hans van der Pennen, heeft een paar weken geleden uit een ter plekke gestorte hoeveelheid klei een heuvel gevormd. De klei is hard geworden: verdwaalde takjes kunnen niet meer weg en zijn in de sculptuur opgenomen.

Het is duidelijk: de organisatoren van de expositie met de ondertitel 'aspecten van de monumentale keramiek' beschouwen het begrip monumentaal als synoniem van sculpturaal en onderstrepen deze visie met drie zeer verschillende, maar steeds verrassende 'beeldhouwwerken'.

In de binnenruimten van het slot liggen de verhoudingen echter minder duidelijk. Daar lijkt monumentaal vooral groot en volumineus te betekenen. De notie van vrije of autonome keramische kunst is minder aanwezig.

Tegen een blauw-fluwelen gordijn staan drie grote kruiken van Anne van der Waerden opgesteld. De beige potten, zoals het exemplaar met een zilverkleurige rand en de titel 'I want you forever', verraden de belangstelling van deze keramiste voor rituele vormen en exotische gebruiksvoorwerpen, maar de associatie met antieke voorraadkruiken voor wijn, olie, graan of andere klassieke levensbehoeften, is te direct en te onverbloemd om deze prachtige vaten in te lijven bij de 'echte' sculptuur in de tuin.

Datzelfde gevoel van niet-loskomen van functionaliteit kenmerkt de grote komvormen van Aty Boonstra. In hun benaming, 'containers', verloochenen de schalen - zwart aan de binnenzijde en aan de buitenkant gedecoreerd met een fraai, op brokaat lijkend patroon - hun gebruikswaarde in elk geval niet. Je kunt er veel in kwijt, maar de omvang alleen maakt ze niet automatisch monumentaal.

De nogal heterogene tentoonstelling mist een strak concept en weerspiegelt daarmee, bedoeld of onbedoeld, de crisisachtige situatie waarin veel keramisten die de grens tussen vrije sculptuur en ambachtelijk gebruiksgoed niet kunnen of willen overschrijven, verkeren. Dat onvermogen en die aarzeling speelden een aantal van de tien exposanten parten.

Maar Diet Wiegman trekt zich van geen enkele grens meer iets aan. Het Oude Slot toont van zijn hand een object uit 1984, David's kinderknutsel. Het keramische aandeel hierin is niet meer dan een schijnbaar vormeloos brok klei, vastgezet op het tafelgedeelte van een truttige kinderstoel. Die kinderstoel is verpakt in ribkarton. Een lichtbron, eveneens aan de stoel bevestigd, vormt van die onhandige kleihoop op de wand van de zaal een schaduw van Michelangelo's beroemde David. De curieuze combinatie van kinderstoel en klei flatteert de David in Heemstede. Hij is kleiner, jongensachtiger en aandoenlijker dan zijn monumentale origineel in Florence.