Joegoslavische leiders verdeeld over bestand; Spoedoverleg EG na mislukte trojka-reis

DEN HAAG-LJUBLJANA, 5 AUG. De twaalf ministers van buitenlandse zaken van de Europese Gemeenschap komen morgen al op verzoek van de Duitse minister Genscher in Den Haag bijeen om de situatie in Joegoslavie te bespreken nadat de missie van de EG-trojka om een bestand te bereiken dit weekeinde is mislukt.

Genscher wil dat de EG sancties instelt tegen de Joegoslavische deelrepubliek Servie. Gisteren wees Servie als enige de Europese voorstellen af om de EG-waarnemerstaak behalve in Slovenie ook in Kroatie uit te oefenen. De republiek verzet zich tegen de aanwezigheid van buitenlandse militairen, ook als deze ongewapend en uitsluitend als waarnemers komen.

De andere deelrepublieken en de federale regering waren wel akkoord gegaan met de EG-voorstellen. De Twaalf hadden het sturen van meer waarnemers afhankelijk gesteld van de bereidheid van Kroatie en de federale regering om gezamenlijke patrouilles, waarvan ook leden van Servische groeperingen deel zouden uitmaken, te laten toezien op een nieuw bestand. Andere eenheden zouden moeten terugkeren naar de kazernes. Kroatie stemde met de voorstellen in.

Minister Van den Broek, die als voorzitter van de Raad van ministers van de EG de missie met zijn Luxemburgse en Portugese collega's leidde, meent dat oplossingen nu in Joegoslavie zelf moeten worden gezocht. De Twaalf, zo zei hij bij terugkeer, zijn “tot de uiterste grens van hun mogelijkheden gegaan. Er is geen politieke wil om vrede te stichten”.

Op dit moment ziet hij geen rol voor de Westeuropese Unie (WEU), de organisatie waarin negen EG-landen op defensie-gebied samenwerken, of voor de Verenigde Naties. Nu Servie formeel militaire waarnemers weigert op zijn grondgebied, kan de WEU niet effectief optreden. Voor een vredesmacht van de VN die op humanitaire gronden kan optreden moeten er volgens Van den Broek eerst “Irak-achtige toestanden als met de Koerden onstaan”.

Het secretariaat van de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) heeft volgens het nieuwe 'crisismechanisme' voor woensdag een vergadering van hoge ambtenaren van de 35 landen uitgeschreven.

In Joegoslavie zelf zijn de gevechten tussen de Kroaten en de Serviers dit weekeinde in alle hevigheid doorgaan. Volgens nog niet bevestigde berichten zouden daarbij een tiental doden zijn gevallen. Vannacht en vanmorgen werd er in Krajina, het deel van Kroatie waar Serviers wonen, heftig gevochten tussen de Kroatische Nationale Garde en de Servische militie van Krajina. Volgens Zagreb zou het leger de Servische militie in de gevechten ondersteunen.

Pag. 5:

Kroatie wil hulp Verenigde Naties

De Kroatische president Franjo Tudjman zei gisteren om VN bemiddeling te zullen vragen nu de EG-missie is mislukt. “Wij zijn in Joegoslavie zelf niet instaat tot een vreedzame oplossing te komen”, aldus Tudjman.

Vice-president Branko Kostic, een Montenegrijn die tot het Servische 'federale blok' behoort, verdedigde gisteren de houding van Servie. 'Zolang er geen staakt-het vuren is bereikt in Kroatie kunnen wij de veiligheid van de EG-waarnemers niet garanderen, het zou daarom op dit moment dan ook onverantwoordelijk zijn dat zij in de etnischgemengde gebieden worden ingezet.' Waarnemers menen echter dat de Servische leiding, nu de Servische opstandelingen in Kroatie er hun slagen een steeds groter grondgebied onder hun controle te brengen, niet genteresseerd is in een vreedzame regeling van de etnische conflicten in Kroatie.

De ministers van buitenlandse zaken van Luxemburg, Portugal en Nederland, Poos, Pinheiro en Van den Broek arriveerde vrijdag namens de EG in Joegoslavie. Zij voerden gesprekken met de leiders van de republieken, het leger, de leden van het staatspresidium en de regering.

“Wij kunnen hier niets meer doen”, deelde een duidelijk teleurgesteld Van den Broek gistermiddag na afloop van de besprekingen mee. “Vijf van de zes republieken waren bereid een vredesmemorandum te ondertekenen, omdat de zesde partner in de onderhandelingen weigerde met ons voorstel in te stemmen kunnen wij hier niets meer doen”, aldus Van den Broek, de bij terugkeer in Nederland zei hij echter dat het de Servische leiders waren die een vredesovereenkomst geblokkeerd hadden.

De drie vertegenwoordigers van Servie in het acht leden tellende staatspresidium en de Servische president Slobodan Milosevic kwamen gisteren niet opdagen om het memorandum te ondertekenen. Op 7 juli slaagde de EG-trojka er nog in overeenstemming te bereiken over een staakt-het-vuren in Slovenie, waar het leger ingreep nadat deze republiek zich 25 juni onafhankelijk verklaarde. De EG zond vijftig waarnemers naar Joegoslavie die het staakt de wapenstilstand controleren. Omdat het staatspresidium het leger de opdracht gegeven heeft zich terug te trekken uit Slovenie zijn de waarnemers daar zo goed als overbodig geworden. De trojka stelde voor de EG-waarnemers nu in samenwerking met het federale leger, de Kroatische regering en vertegenwoordigers van de Serviers in Kroatie in te zetten om de uitvoering van de door het staatspresidium bevolen wapenstilstand te controleren.

In het Kroatische parlement is zaterdag een nieuwe regering beedigd. De uit 27 ministers bestaande regering van 'demokratische eenheid', die geleid wordt door Franjo Greguric, zijn ook leden van de oppositie en vertegenwoordigers van de Servische minderheid opgenomen.