TSARENSTAD

St. Petersburg. Portrait of an Imperial City Door Boris Ometev en John Stuart (in samenwerking met Olga Suslova en Lily Ukhtomskaya) 240 blz., gell., Cassell 1990, f 85,- ISBN 0 304 34922 7

Wie het prachtig uitgegeven fotoboek St. Petersburg. Portrait of an Imperial City openslaat, gaat op reis terug in de tijd. In meer dan driehonderd veelal nog niet eerder gepubliceerde foto's - de meeste opgedoken uit de recent geopende Sovjet-archieven - wordt de geschiedenis verteld van de stad die door tsaar Peter de Grote in 1703 letterlijk uit de grond is gestampt.

De Nevski Prospekt, de belangrijkste winkelstraat, wordt gedomineerd door statige, ietwat onderkoelde, neo-classicistische gebouwen. De stad wemelt van de grootse ruiterstandbeelden en bekoepelde kerken. Het is niet voor niets dat de slavofielen St. Petersburg neerbuigend hebben afgedaan als een 'granieten woestijn, trots op haar dode schoonheid'. Het kan natuurlijk aan de zwart-wit foto's liggen, maar het lijkt inderdaad wel of deze stad altijd is ondergedompeld in een ijzige vrieskou. Intrigerender dan gebouwen zijn de foto's van het Petersburgse volk. Een blinde bedelaar met een lier, serieus kijkende huwelijksmakelaars met hun traditionele lint over de schouder, bakkers, brandweerlieden en ballerina's.

Vanzelfsprekend komen we ook talloze foto's van de tsarenfamilie tegen, inclusief een portret van 'de gekke monnik' Raspoetin. Ook prachtige afbeeldingen van culturele helden als Pjotr Tsjaikovski, Maxim Gorki en Ilja Repin ontbreken niet.

Maar de mooiste opnamen blijven toch de kiekjes zonder evidente eeuwigheidswaarde, van de Petersburgse fietsclub in 1901, of een groep bijzonder dik ingepakte skiers met een uitrusting uit het jaar nul. Fraai zijn ook de afbeeldingen van St. Petersburgs talrijke instituten. Het bekende Corps des Pages, de militaire jongensschool, waar de leerlingen al bij hun geboorte moesten worden ingeschreven, of het door Catherina de Grote opgerichte Smolny Instituut voor de opvoeding van adellijke meisjes.

Het boek eindigt met enkele foto's uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog, toen St. Petersburg zijn naam inruilde voor Petrograd, dat wat minder Duits klonk. Het is een indrukwekkend gezicht om tsaar Nicolaas II - eenzaam en verlaten - op het balkon van het Winterpaleis te zien staan, waar hij detienduizenden Russen op het plein ervoor de oorlog met Duitsland aankondigt. Hoewel de bevolking van Leningrad enkele maanden geleden in een referendum haar voorkeur uitsprak voor het omdopen van de stad in St. Petersburg, blijft 'het Venetie van het Noorden' voorlopig de naam dragen van de bolsjewistische tsaar.