Het vederlichte bestaan van een reiziger in brillen

Twintigers. Afl.1: Verkopen is een vak. Zondag, Ned.2 22.19-22.42u.

Toen ik drie was wilde ik graag brandweerman worden. Een jaar later zag ik mezelf als kapitein van een boot die niet te lang van huis zou blijven. Weer twee jaar ouder koos ik voor een carriere als rechtsback van het eeuwig winnende Feyenoord. Aan het eind van de lagere school besloot ik zendeling te worden. Of schrijver. Misschien zelfs politicus. Een toekomst als astronaut of architect sloot ik echter ook niet uit. Maar vertegenwoordiger - van die baan is de lokroep nooit doorgedrongen tot mijn kinderwereld.

Toch is vertegenwoordigen een vak, een mooi vak zelfs, volgens de handelsreiziger in brillen die zich uitspreekt in deel 1 van Twintigers. Met dit drieluik op de late avond wil de VPRO, aldus zijn persdienst, een aantal “hedendaagse twintigers” portretteren. “Ondernemende jongeren die er op bijzondere wijze in slagen zich een eigen plaats te veroveren in de huidige maatschappij”. De produktie van de portretten werd, niet toevallig, uitbesteed aan programmamakers van gelijke leeftijd en belofte. In deel 1, Verkopen is een vak, volgt de camera het spoor van Marc (een vlotte verkoper van brilmonturen) en zijn tegenpool Michel, die tot voor kort advertenties trachtte te slijten maar nu in de WAO zit.

De jonge reiziger in brillen voldoet van top tot teen aan het oerbeeld van de vertegenwoordiger: “geheel vrijblijvend” laat hij zijn relaties kennisnemen van zijn collectie, daarbij scherp lettend op de “positieve attitude” die hij moet uitstralen in “het spel dat je speelt om te scoren”. Soms valt de uitslag mee, en dan wordt het tijd voor een geintje. Maar meestal probeert de opticien het aanbod te omzeilen (“Meneer Klauwens verzorgt de inkoop en die zit op dit moment een heel eind weg”), en rest de warmte van de stationcar. Dan maar naar een oude klant, tenslotte heeft “pionieren” altijd een “heel erg grote factor onzekerheid”.

Leeftijdgenoot Michel, de uitgerangeerde advertentieverkoper, toont de kijker vooral de mindere zijde van het bestaan. Zo leidt hij ons naar de snackbar waar hij zijn dag placht te beginnen, en naar de voordeur waar ooit “het befaamde gebeuren met de bezem” plaatsvond. Verder maakt hij duidelijk dat de zoektocht naar het “weke punt” van de ander ook kan leiden tot knetterende ergernis (“Kom nou es effe hier, doe nou es niet zo eigenwijs, luister nou eens”) en moeilijk te verwerken spanningen. Misschien was hij toch niet het meest geschikte type voor dit beroep?

Het is mij een raadsel wat deze twintigers zo ''bijzonder'' zou maken. De omstandigheid dat Michel nu al in de WAO zit? Hij is, meen ik, niet de enige. Is het bijzonder dat de brillenjongen in een grote wagen rijdt en een prachtig huis bewoont? Heeft hij zijn luxe misschien contant betaald?

Twintigers toont een duo jongeren met verschillende ambities en gevoeligheden, en dat is het wel zo'n beetje. Wie alles wil weten over de verdere inhoud van het programma (een af en toe grappig bezoek aan een verkooptraining en een nietszeggend gesprek met een quality control director, kennelijk de baas van die opleiding), gelieve aan zijn toestel te blijven.

Veel aardiger is het om de 23 minuten en 12 seconden te besteden aan mijmeringen over de eigen loopbaan. Doe ik wel het juiste werk? Had ik niet beter leraar kunnen worden? Of dierenarts? Of brugwachter in Friesland? Al snel zal dit gepieker tot verdringing leiden van de enige toekomstgedachte die er echt toe doet: zet de VPRO na zijn puntjes nu ook de kwaliteit overboord?