'De clubs zullen het vandalisme bij reizende fans zelf moeten tackelen';

De incidentrijke bekerfinale, waarvan de tweede helft na een slepende juridische kwestie door een arrest van het Amsterdamse gerechtshof uiteindelijk niet hoeft worden overgespeeld, het chaotische competitieprogramma en de toename van vernielingen in treinen hebben weer de aandacht gevestigd op het voetbalvandalisme. Toch constateert JAN MASMAN, vice-voorzitter betaald voetbal en belast met het veiligheidsbeleid bij de KNVB, dat het geweld in de stadions is afgenomen. Het probleem lijkt zich dan ook te verschuiven naar de vervoersector. Een tussenbalans van een tijdsverschijnsel, twee weken voor de aanvang van de competitie '91-'92.

Jan Masman moet toegeven dat de positieve tendens niet met cijfermateriaal is hard te maken. De evaluatie van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV) verschijnt pas in het najaar. De gegevens over het seizoen '89-'90 geven eerder een tegengesteld beeld. Toch signaleert Masman, ex-burgemeester van Assen en ex-Tweede Kamerlid voor de PvdA in de periode '67-'76, een afname van het vandalisme in en rondom de stadions. “Wie je er ook over spreekt, het is in ieder geval in de stadions rustiger geworden. De stijgende cijfers geven een schijnbeeld. Er wordt effectiever opgetreden waardoor de pakkans is vergroot. Het resultaat van een betere samenwerking van de locale driehoek (burgemeester, politie, justitie) met de voetbalclub.”

Aangezien de bestrijding van het voetbalvandalisme een kwestie is van een 'lange adem' zal Masman niet vreemd opkijken als er “morgen weer iets gebeurt dat de hele zaak op z'n kop zet.” Maar was daar tegen het einde van de vorige competitie al geen sprake van toen de bekerfinale volstrekt uit de hand liep? En nota bene de KNVB als organisator in opspraak kwam? “Ik betreur wat er is gebeurd”, zegt Masman nu. “Maar ik beschouw het incident in de Kuip niet als een vorm van vandalisme in de gebruikelijke betekenis van het woord. Er waren geen vechtpartijnen, geen vernielingen. Het was iets heel anders dan bijvoorbeeld de Heizel-affaire. Er waren voor de wedstrijd uitstekende afspraken gemaakt. Na de uitreiking van de beker zouden de hekken worden opengezet. De Feyenoord-fans moesten hun vreugde kunnen uiten. De druk werd echter te groot. Op gezag van de politie gingen de hekken voor de bekeruitreiking open. Liever zo dan dat er een paar supporters worden doodgedrukt.”

Het politie-optreden heeft tijdens de bekerfinale veel verbazing gewekt. Terwijl de Feyenoord-supporters in groten getale aan alle kanten de grasmat betraden, bewaakte de ME een handjevol Den Bosch-supporters. Masman legt uit dat de voetbalbond daar geen invloed op kon uitoefenen. “Het uiten van vreugde op het veld door supporters is in strijd met de UEFA-regels en die van de KNVB. Maar de politie treedt pas op wanneer er sprake is van een duidelijke ordeverstoring met geweld en dat was dit niet. Hier lag dus het probleem. De politie wilde de Den Bosch-supporters beschermen. Ook zij waren trouwens wat van zins. In Engeland krijgt de ordedienst in het stadion wel ondersteuning van de politie. Bij de Europa Cup II-finale tussen Manchester United en Barcelona golden in De Kuip dezelfde maatregelen als bij Feyenoord-Den Bosch. Maar toen ging het goed omdat er geen supporters het veld opkwamen.”

De betrekkelijke rust in de stadions, waarvan Masman spreekt, is in zijn ogen het gevolg van een groot aantal preventieve maatregelen. Hij noemt de aanwezigheid van videocamera's, waardoor het individuele bewijsrecht kan worden geleverd, de voorzieningen in de stadions zoals speciaal hekwerk en het supportersbeleid van de clubs. Het sectiebestuurslid constateert verder dat de problemen zijn toegenomen bij betaald voetbalorganisaties die in de running zijn zoals FC Groningen en Vitesse. Maar daar staat een positieve ontwikeling tegenover bij aloude risicoclubs als Ajax en FC Utrecht. Met name de beruchte F-side van Ajax hield zich vorig seizoen erg rustig. “Misschien komt dat wel door de persoon van voorzitter Michael van Praag, waar buitengewoon veel charisma vanuit gaat. Dat korte toespraakje voor de de laatste wedstrijd Ajax-Vitesse werkte perfect. De supporters namen het verlies van de landstitel enige tijd later bijzonder sportief op. Maar een malloot blijft een malloot. Zo'n staafincident als Ajax heeft meegemaakt kan morgen weer gebeuren.”

Het sectiebestuur Van Rooijen heeft een einde gemaakt aan het zwarte pieten-spel met de politie. Jarenlang gaf de voetballerij de politie de schuld, terwijl de politie de verantwoordelijkheid juist afschoof op de voetballerij. De samenwerking op lokaal niveau is volgens Masman nu goed te noemen. Toch zet hij nog weleens vraagtekens bij het optreden van de politie. “Die aanpak verschilt van stad tot stad. Bij een wedstrijd waar je niets hoeft te verwachten zie je soms ME met helmen staan. Dan denk ik waarom is dat nodig? Dat escaleert. Dan zeg ik: blijf nou weg. Zorg alleen dat je oproepbaar bent. ME-tje pesten blijft toch altijd nog een vervelend spelletje. Maar ik moet me matigen in m'n oordeel over het politie-optreden, want ik ben natuurlijk inmiddels slechts bestuurder.”

Masman onderkent dat het vandalisme zich lijkt te verplaatsen van het stadion naar de trein en de gang van supporters van de bezoekende club naar het stadion. Bij doordeweekse wedstrijden zorgt het vervoer voor problemen. De baanvakken in de Randstad zijn van maandag tot en met vrijdag zo zwaar belast dat de Nederlandse Spoorwegen de speciale supporterstreinen niet meer kunnen laten rijden. In deze situatie komt pas in '94-'95 verandering. Inmiddels heeft het competitieprogramma talrijke wijzigingen ondergaan waarmee is ingespeeld op de voorwaarden van de NS. Verder overleg blijft noodzakelijk. De Spoorwegen dreigden vorige week bij dertig doordeweekse risicowedstrijden geen supporters te vervoeren.

Desondanks zal de KNVB maatregelen in de toekomst maatregelen moeten nemen om de chaos in de competitie niet verder te vergroten. De kans bestaat dat het busvervoer wordt gestimuleerd. “We zullen komend seizoen al met wisselende aanvangstijden dienen te werken tussen half zeven en half negen. Het spitsuur voor de spoorwegen in de Randstad moet vermeden worden. Dus Den Haag-Ajax begint zo laat mogelijk zodat de supporters na de spits vervoerd kunnen worden. Verder wil ik de clubs in overweging geven een maximaal aantal kaarten aan de bezoekende tegenstander te verkopen. Ook zou het goed zijn als de clubs op de dag van de wedstrijd helemaal geen toegangsbewijzen meer verkopen. Daarmee voorkom je dat supporters op de bonnefooi gaan reizen. Voorlopig stuit dat op wel begrijpelijke bezwaren van de clubs. Zij zeggen: een deel van ons publiek wacht eerst het weer af.”

Om de vernielingen in de trein te bestrijden heeft het sectiebestuur de bezoekende clubs de verplichting opgelegd om vanaf komend seizoen stewards mee te sturen met de reizende supporters. “MVV en PSV hebben aangetoond dat dit de orde in de treinen bevordert. Het zou goed zijn als de clubs ook bekende oud-voetballers inhuren voor dit werk. De BVO's zullen het probleem zelf moeten tackelen. Dan is er nog de zorg van het vandalisme tijdens de gang van de bezoekende club naar het stadion. PSV en Feyenoord hebben een eigen perronnetje. Dat is een goede zaak. De stadions van Groningen (Oosterpark, red.), Vitesse (Monnikenhuize) en Go Ahead (Adelaarshorst) liggen daarentegen midden in de stad, ver van het station. Ik juich het toe dat FC Twente voor zijn nieuwe stadion een locatie zoekt tussen Enschede en Hengelo. Ook het nieuwe Stadion Amsterdam komt buiten de stad aan een spoorlijn te liggen.”

Om de groeiende problemen bij het opstellen van het competitie-programma het hoofd te bieden wordt gedacht de eredivisie in te krimpen van achttien tot zestien clubs. “Dat zal ongetwijfeld in de najaarsvergadering aan de orde komen. Ik voel een dergelijke maatregel als een persoonlijke verplichting ten opzichte van de burgemeesters. Een kleinere eredivisie trekt in zijn totaliteit ook meer publiek.”

Het verder terugdringen van het voetbalvandalisme kan volgens Masman alleen door “werk op maat te leveren.” De clubs spelen in de bestrijding een belangrijke rol. “Lange tijd heeft Van Praag bij Ajax geweigerd nog met de F-side te praten. Daar is hij gelukkig op teruggekomen. De nota die wij in februari '90 hebben opgesteld wordt nageleefd, al is het hier en daar met gesputter. De mensen bij de clubs zijn met voetbal bezig. Een relatief geringe hoeveelheid van tweeduizend supporters zorgt voor een hoop kosten en extra werk waar men eigenlijk niets mee te maken wil hebben.”

Dat was ook het probleem voor de opgestapte veiligheidscoordinator Rob de Bakker. De Hagenaar heeft gekozen voor een baan in het bedrijfsleven waar hij zich financieel aanzienlijk kon verbeteren. Hij stond in Zeist bekend als een capabel man, maar met slechte contactuele eigenschappen. Masman tenslotte: “Uit zakelijk oogpunt betreur ik zijn vertrek. Hij was de brenger van de vervelende boodschap. Er is veel op hem gekankerd. Sommige clubvoorzitters hebben hem onheus bejegend. Het zal niet eenvoudig zijn een geschikte opvolger voor hem te vinden, al is niemand onvervangbaar.”