Instemming van alle partijen nodig

DEN HAAG, 2 AUG. “Als niet alle partijen en milities instemmen met je komst, word je in de pan gehakt. Zo eenvoudig is het. Maak je geen illusies over wat het betekent vrede te stichten in het grensgebied tussen Kroatie en Bosnie, met zoveel strijdende partijen en belangen.”

Dat zegt brigade-generaal J. de Vogel, voormalig militair attache in Belgrado. “De wapens liggen meestal in een hok achter het gemeentehuis omdat in Joegoslavie talrijke territoriale eenheden bestaan die voor de verdediging kunnen worden ingezet. Een vredesmacht moet eerst grote schoonmaak houden en dat kan alleen als alle partijen meewerken. Je moet een avondklok instellen, wapens afnemen en voortdurend patrouilleren. Dat kan niet zonder mandaat: je neemt in feite een deel van de formele macht over.”

De Vogel schat dat minimaal vijfduizend militairen nodig zijn met lichte wapens, jeeps en gepantserde patrouillevoertuigen, helikopters en moderne verbindingsmiddelen. De grens is honderden kilometers lang en loopt voor een deel door onherbergzaam gebied. De vredesmacht zou in dat gebied moeten opereren in een strook van ten minste twintig kilometer breed.

Op het ministerie van defensie bereidt een kleine groep binnen de Defensiestaf een mogelijke Nederlandse deelneming voor. Formele verzoeken zijn er niet. Het parlement zal alleen instemmen met het sturen van een vredesmacht als daarom wordt gevraagd.

Secretaris-generaal Van Eekelen van de Westeuropese Unie denkt dat een WEU-vredesmacht vrij snel kan worden samengesteld. “Joegoslavie ligt niet zo ver weg en het zou uitsluitend om licht bewapende eenheden gaan.” Maar hij ziet het liefst een beperkte taak voor een eventuele vredesmacht van enkele duizenden militairen. Je kunt niets anders doen dan de partijen te scheiden. “De oplossing voor de conflicten moet in Joegoslavie zelf worden gevonden.”

Van Eekelen is voorstander van het sturen van militairen als de EG-landen daartoe besluiten: de EG-waarnemers die nu in Joegoslavie zijn, zijn te weinig herkenbaar en lopen mogelijk gevaar. “Als daartoe de politieke wil bestaat is het karwei voor militairen straks een stuk makkelijker. Die verstaan de taal van de militairen aan de andere kant.”

Pag. 5:

'Pacificatie duurt al maanden'

Brigade-generaal De Vogel voorziet een lange inzet. Er zijn volgens hem maanden nodig om het uitgestrekte gebied te pacificeren. “De Serviers zijn bedreven in het uitvoeren van hun opdrachten. Al in de zestiende eeuw werden zij ingezet tegen de Turken om de grens van het huidige Kroatie te beschermen. Zij krijgen nu veel steun vanuit Servie en van het Joegoslavische Volksleger. De bindende elementen zijn weggevallen. Nu Slovenie vergaande onafhankelijkheid is verleend is het hek van de dam.”

“Een vredesmacht moet tientallen uitkijkposten inrichten, informatie inwinnen over troepenbewegingen en vierentwintig uur per etmaal patrouilleren. Je moet proberen uiterst gemotiveerde mensen te ontmoedigen. Al die groepjes zijn goed getraind. Bovendien zijn er elkaar bestrijdende eenheden. Om daar orde in te brengen is de vredesmacht aangewezen op medewerking ter plekke. Pas dan kan hij succes hebben. Per slot van rekening is het Balkan.”

Van Eekelen vindt het 'niet onamusant' dat het Nederlandse voorzitterschap van de EG nu over een militair optreden spreekt terwijl minister Van den Broek zelf gekant is tegen een militaire vuist van de EG. Enkele maanden geleden heeft Van Eekelen zelf het plan opgesteld om binnen de WEU tot oprichting van een Europese eenheid te komen “met name omdat ik de moeilijkheden in Oost-Europa zag aankomen”. Frankrijk en Duitsland waren daar tegen.

Binnen de WEU wordt nu veel informatie uitgewisseld over de ontwikkelingen in Joegoslavie. Van Eekelen verwacht niet dat de WEU snel bijeenkomt. “Op dit moment is dat ook niet nodig. Pas als de Twaalf tot het inzicht komen dat diplomatieke middelen zijn uitgeput kan Joegoslavie worden voorgesteld om een vredesmacht samen te stellen. Dan zijn we er zo.”