Dik vraagteken bij toekomst door Israel bezette gebieden

TEL AVIV, 2 AUG. De nieuwe wereldorde heeft gisteren in de context van het door de oorlog in het Golfgebied veranderde Midden-Oosten Israels premier Yitzhak Shamir overmeesterd. Na een opmerkelijk ingenieuze vertragingscampagne had hij gisteren geen troefkaarten meer in handen. Door zich bereid te tonen tot rechtstreeks vredesoverleg wist de Syrische president Hafez al-Assad de Israelische premier met zijn eigen vredesplan schaak te zetten. Tijdens de Sovjet-Amerikaanse top in Moskou werd er een schepje bovenop gedaan en werd Shamir een vredesconferentie opgelegd.

In Jeruzalem heeft de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, de zaak afgemaakt en Shamir 'ja' laten zeggen. Dit 'ja' is veel belangrijker en bindender dan de voorwaarden die Shamir er nog aan heeft verbonden betreffende de samenstelling van de Palestijnse delegatie.

Tenzij God de zaak in de war stuurt, wat onderminister Geula Cohen van de ultra-rechtse Tehiya-partij nog vurig hoopt, of een kogel in het onberekenbare Midden-Oosten het vredesproces in de war stuurt, gaat het Israelisch- (Palestijns) Arabische conflict een nieuwe fase in en is er sprake van een “historische wending”, zoals oud-minister van buitenlandse zaken Abba Eban vandaag in Ma'ariv schrijft

Onder de druk van de omstandigheden is Shamir, zij het onder andere omstandigheden, in de sporen getreden van Menahem Begin en Anwar Sadat. Het grote verschil tussen 1979, toen Sadat naar Jeruzalem kwam, en nu is dat Begin indertijd precies wist hoe de vrede er zou gaan uitzien. Shamir denkt dat te weten. Om de zenuwen te kalmeren worden met de Amerikanen nog allerlei garanties keurig zwart op wit uitgewerkt. Maar wat is op kritieke momenten zo'n in Washington opgeworpen Israelische verdedigingslinie tegen territoriale concessies en tegen de PLO waard?

Shamir is gisteren een labyrint binnengegaan waar hij op eigen kracht niet meer uit kan komen. Dezelfde sterke internationale krachten die hem aan de poort van een nieuw tijdperk hebben gebracht, zullen hem, of hij het wil of niet, blijven leiden. Ook als onvermijdelijk de territoriale problematiek aan de orde komt.

Shamir begaat een grote vergissing als hij denkt dat dit niet zal gebeuren en de Arabische onderhandelaars 'vrede tegen vrede' zullen aanvaarden. Hij moet zich er rekenschap van geven dat Israels veroveringen tijdens de door de Arabieren aan de joodse staat opgelegde Zesdaagse oorlog in juni 1967 inzet van het vredesoverleg zullen worden. Daar is geen ontkomen aan, wat Shamir ook zegt.

Misschien duren de onderhandelingen zo lang dat Shamir van het politieke toneel zal zijn verdwenen als de Gordiaanse knoop van de bezette gebieden moet worden doorgehakt. Shamir heeft zijn opvolgers in ieder geval de vrije hand gegeven - als hij zelf maar niet in de joodse geschiedenis wordt opgetekend als de leider die Erets-Israel, het land van Israel, heeft verkwanseld.

Door de omstandigheden genoodzaakt heeft Shamir gisteren een proces in werking gezet waarvan hij wel het begin maar niet het einde kan weten. Sedert gisteren staat bij de toekomst van de bezette gebieden en de honderdduizend daar wonende Israeliers een groot vraagteken. Wie daar de ogen voor sluit ontkent de kracht van de internationale dynamiek die nu in werking is gezet.

Maar ook het effect op de Israelische publieke opinie van Shamirs 'ja' is een belangrijke factor in deze ontwikkeling. De overgrote meerderheid van de Israeliers wil oprecht vrede. Daarom zal Shamir als lijsttrekker van Likud een denderende verkiezingszege in de wacht slepen als het op vervroegde algemene verkiezingen uitdraait wegens complicaties in de regeringscoalitie over de ingeslagen vredeskoers. Een Israelische leider die erop kan bogen vanuit een positie van kracht rechtstreeks vredesoverleg met de Arabieren te voeren kan op het ja-woord van het Israelische volk rekenen.

De sfeer in Israel lijkt echter in de verste verte niet op de uitbundige stemming ten tijde van het tijdperk Sadat-Begin. Maar als Syriers en Israeliers in oktober rechtstreeks vredesoverleg voeren, zal dat mogelijk veranderen.

Het vredesoverleg zal heel moeilijk en emotioneel zijn, worden afgebroken en hervat. Maar vredesoverleg is het en daar heeft Israel 43 jaar op gewacht. In oktober begint op de sterk gebleken fundamenten van de Israelisch-Egyptische vrede de echte integratie van Israel in het Midden-Oosten, alle obstakels ten spijt.