Een chemische prikkel in de zetel der emoties

Pure cocaine is een wit, bitter poeder. Het kan worden opgegeten, of opgesnoven (in poedervorm) en ingespoten. Cocane brengt de gebruiker in een euforie, geeft een grotere spierkracht, maakt spraakzaam en-of seksueel opgewonden. Honger en pijn voelt hij niet meer. Bij een hoge dosis kunnen ritmestoornissen van het hart optreden, trillende handen en jeuk. Bij overdadig gebruik geeft cocane mogelijk hallucinaties, paranode waanvoorstellingen en slapeloosheid. Fysieke onthoudingsverschijnselen zijn - anders dan bij herone - gering, maar soms treden zware depressies op die kunnen leiden tot sucide.

Het stimulerende effect van cocane is waarschijnlijk een gevolg van een verhoging van de activiteit van de 'neurotransmitter norepinephrine' in de hersenschors, de euforische gevoelens van benvloeding van het zogeheten limbische systeem, de 'zetel van de emoties'.

Cocane wordt gemaakt uit de bladen van de coca-heester (Erythroxylum coca). De Indianen van Zuid-Amerika kauwen die al eeuwen om pijn, honger en kou te kunnen verdragen. In 1860 werd cocane voor het eerst gesoleerd. Sindsdien wordt het in de geneeskunde gebruikt voor plaatselijke verdovingen. Sigmund Freud wijdde in 1884 een studie aan de neurologische effecten ervan (Uber Coca). Freud pleitte ervoor cocane te beschouwen als een pepmiddel vergelijkbaar met cafene en het niet op een lijn te stellen met opium en cannabis. Tot 1906 werd cocane aan de opwekkende drank Coca-Cola toegevoegd. Sinds 1914 is het gebruik van cocane in de Verenigde Staten illegaal, behalve voor medische doeleinden. In Nederland sinds 1930.

Uit de cocabladeren wordt cocapasta gemaakt, die vervolgens in laboratoria chemisch wordt bewerkt tot cocane-hydrochloride. De cocane die op straat wordt verkocht is gewoonlijk met andere stoffen bijgemengd tot een zuiverheid van 65 procent of minder.

De laatste jaren is vooral in de VS ook het van cocane afgeleide crack populair geworden; het geeft een korte, krachtige roes (20 a 30 minuten), het kan gerookt worden en het is relatief goedkoop. Crack ontstaat door het zogeheten free-basen, waarbij cocane wordt gemengd met zuiveringszout en water.

De cocaplant is na minimaal een jaar volwassen, en geeft dan meestal gedurende zes jaar gemiddeld drie oogsten per jaar. Daarna moet hij zeven tot elf jaar rust hebben. In Latijns Amerika, voornamelijk in Peru en Bolivia, zijn volgens verschillende schattingen tussen de 150.000 en 314.000 hectare met cocastruiken beplant, waarvan 28.000 legaal. Een hectare cocastruiken geeft gemiddeld 1,7 ton cocablad (per oogst), waaruit omstreeks negen kilo 'straatcocane' kan worden gewonnen; omstreeks 190 kilo cocablad voor een kilo.

Een kilo cocabladeren kost, afhankelijk van het land van herkomst tussen de 1 en 3 dollar. De gemiddelde inkoopprijs voor pure cocane was in de VS het afgelopen jaar 11.000 dollar per kilo, bij een straatprijs van gemiddeld 90.000 dollar. De gemiddelde inkoopprijs in Europa bedroeg 51.000 dollar per kilo en de prijs op straat is gemiddeld 130.000 dollar per kilo.

De geschatte totale import van cocane in de VS bedraagt volgens een lage schatting 900 ton, volgens een hoge 2.200 ton per jaar. Daarvan werd vorig jaar 82 ton onderschept.

Bij bovenstaande cijfers moet aangetekend worden dat statistieken over de cocanehandel in hoge mate onnauwkeurig zijn. Instellingen als de Amerikaanse drugsbestrijdingsorganisatie DEA, het bureau voor internationale narcotica-zaken van het State Department, Interpol, het Pentagon, de Latijns-Amerikaanse overheden en onafhankelijke onderzoeksinstituten hanteren elk andere cijfers met betrekking tot hoeveelheden en prijzen; gewoonlijk geven zij zowel een hoge als een lage schatting.

Het is bovendien aannemelijk dat statistieken uit politieke overwegingen geretoucheerd worden. Zo geven Latijns-Amerikaanse landen naar men aanneemt hoge coca-oogsten op om een navenante vergoeding voor het introduceren van alternatieve gewassen te kunnen eisen. Het kan ook in het belang zijn van een narcotica-brigade om de ernst van het probleem te overdrijven om verzekerd te zijn van een maximaal budget. Anderzijds kan men de effectiviteit van bepaalde methodes schijnbaar laten uitkomen in neerwaartse grafieken.