DE ONWEZENLIJKE SPOORBRUG OVER DE SCHOTSE FIRTH OF FORTH; Twee kilometer zwevend staal

Het Visitors' Centre van de Firth of Forth Bridge in South Queensferry is dagelijks van 10 tot 17 uur geopend.

“De Eiffeltoren is een dwaas werk, lelijk, slecht geproportioneerd en voor niemand echt nuttig”, schreef de Engelse ingenieur Benjamin Baker (1840-1907). Baker vond de door hemzelf ontworpen spoorbrug over de Schotse riviermond The Firth of Forth geslaagder dan de Eiffeltoren. “De Forth Bridge is wel een nuttig werk, door sommigen omschreven als zeer lelijk, maar met de schoonheid en expressiviteit van de naakte constructie.” Nu ik de rode brug over de Schotse riviermond Firth of Forth in het echt heb gezien, moet ik Baker een beetje gelijk geven. Als je de ratelende treinen op 50 meter hoogte boven het water van de brede, mistroostige Forth naar de overkant ziet rijden, krijg je nog meer dan bij de Eiffeltoren het gevoel dat hier iets groots is gepresteerd. Toch is de brug veel minder bekend.

Toen de Eiffeltoren in 1989 honderd jaar bestond, wist de hele wereld dit, maar het honderdjarige jubileum van de Forth Bridge een jaar later ging buiten Schotland vrijwel onopgemerkt voorbij. Het was dan ook rustig toen ik de Forth Bridge bezocht. Op de kade liepen verder maar twee toeristen en in het in een halve bol ondergebrachte Visitors' Centre waren er nog een stuk of drie. Aan de bereikbaarheid van de brug kan het geringe aantal bezoekers niet liggen. South Queensferry, het dorpje aan de zuidkant van de brug vanwaar vroeger een veerpont ging, ligt slechts een paar kilometer ten oosten van Edinburgh, de toeristische Schotse hoofdstad. Het geringe bezoekersaantal is, denk ik, dan ook vooral te wijten aan juist datgene wat de brug indrukwekkender dan de Eiffeltoren maakt: de functionaliteit. Men kan de brug niet beklimmen, meer dan stille bewondering als bij een schilderij zit er niet op.

Wel kan men met een boot onder de brug doorvaren, maar dan moeten allerlei andere attracties als een bezoek aan een klooster en een tochtduur van vier uur voor lief worden genomen. Meer nog dan door de omvang imponeert de Forth Bridge door de constructie. Het is een zogenaamde cantilever-brug. Deze constructiewijze, waarbij twee uitkragende brugdelen een dwarsverbinding in evenwicht houden, was niet nieuw, maar werd in de Forth Bridge voor het eerst op een zo grote schaal uitgevoerd. Eigenlijk bestaat de meer dan twee kilometer lange brug uit drie cantileverbruggen, waartussen twee keer een soort zwevende balk zit geklemd.

Deze schijnbaar op niets steunende brugdelen geven de Forth Bridge een onwezenlijk karakter: je krijgt het gevoel dat hij het bij de eerste de beste trein zal begeven. Bovendien was de Forth Bridge de eerste brug van staal. Eerder waren er al bruggen van gietijzer gebouwd, maar dit materiaal werd minder geschikt geacht voor bruggen, nadat in een storm in 1879 een gietijzeren spoorbrug over de Schotse rivier de Tay met trein en al was ingestort. Hierbij kwamen alle 75 inzittenden om. Ook de Forth Bridge heeft levens gekost: 57 mannen kwamen om bij de bouw, waaraan ongeveer 3.000 arbeiders van 1883 tot 1891 werkten. Baker vond dat niet veel: “Het is onmogelijk om zo'n gigantisch werk uit te voeren zonder ervoor te betalen, niet alleen in geld maar ook in mensenlevens.”