Concurrentie in ondertiteling; NOB maait gras weg voor voeten particulier bedrijf

Particuliere bedrijven die zijn gericht op het maken van radio- en televisieprogramma's kunnen binnenkort de strijd aanbinden met het Nederlands Omroepproduktiebedrijf (NOB). Het Europese Hof van Justitie bepaalde dinsdag dat de bestedingsverplichting van de Hilversumse omroepen aan het NOB in strijd is met het EG-verdrag op het gebied van het vrije verkeer van diensten.

AMSTERDAM, 1 AUG. Een klein onderdeel van het maken van televisie is het ondertitelen van buitenlandse produkties. Op dit specialistische gebied werd het NOB de afgelopen jaren door een particulier bedrijf voorbijgestreefd. Subtitling International Nederland (SIN), een dochter van het Zweedse bedrijf Svensk Text AB, werd in 1985 opgericht voor de vertaling van videofilms. Met de toetreding van RTL 4 tot de kabel (in 1989) veranderde het Amsterdamse bedrijf van koers: vertalingen van - vooral Engelstalige - films, series en nieuwsuitzendingen van RTL 4 beslaan twee jaar later ruim de helft van de activiteiten van SIN. Het aantal vertalers, bij de oprichting ongeveer 25, is opgelopen tot meer dan honderd. Ter vergelijking: het NOB beschikt over 25 vaste vertalers en dertig tot veertig freelancers.

Nu het in 1988 geprivatiseerde omroepbedrijf NOB het alleenrecht voor televisievertalingen kwijt is, groeit de kans dat verschillende omroepen zullen aankloppen bij Subtitling International, zegt directeur P. Spoor. “Er bestaat in elk geval belangstelling in Hilversum, maar we zullen moeten wachten tot de contracten tussen het NOB en de omroepen zijn afgelopen. Een voordeel is dat wij goedkoper zijn en dat onze organisatie volledig gericht is op ondertiteling, terwijl de NOB-afdeling maar een klein onderdeel van het geheel is. Wij zouden graag met de omroepen samenwerken.”

Voorlopig zit SIN echter nog in de wachtkamer. De vertaalafdeling van het NOB heeft begin dit jaar namelijk met alle omroepen contracten van drie jaar afgesloten toen duidelijk werd dat de bestedingsverplichting van de omroepen zou verdwijnen. “Uiteraard hebben we geprobeerd de omroepen voor langere tijd vast te leggen”, aldus een woordvoerder van de NOB. “Dat is voor ons heel frustrerend”, zegt SIN-directeur Spoor, maar hij erkent dat elk ander bedrijf in de positie van het NOB dezelfde strategie zou hebben toegepast. “Vertalen blijft mensenwerk, dus misschien zijn er voor SIN nog mogelijkheden opdrachten binnen te halen voordat die contracten aflopen.” SIN moet trouwens deze maand eerst nog in de slag met RTL 4 voor de verlenging van het eigen contract.

Aanvankelijk leek SIN het slachtoffer te worden van het succesvolle avontuur van de commerciele zender RTL 4, waarvoor het van de ene op de andere dag de gehele produktie moest verzorgen. “Onze eerste zorg was om veel vertalers te krijgen”, zegt Spoor. “Dat is lastig, want mensen denken snel dat ze het kunnen. De markt voor goeie vertalers is bijzonder krap. Maar wij hebben de mogelijkheid vertalers zelf op te leiden. Een vertaler die nieuw binnenkomt wordt tijdens het werken begeleid door ervaren redacteuren.” Het merendeel van de vertalers werkt op freelance-basis. Alleen bij de nieuwsdienst van RTL 4 zijn vertalers in vaste dienst.

De ondertiteling van een minuut film levert de vertaler tien gulden op. Films en series zonder script en spoedvertalingen leveren meer op, soms het dubbele. Een ervaren medewerker vertaalt per dag - afhankelijk van de moeilijkheidsgraad en de gespreksdichtheid - gemiddeld vijftien tot twintig minuten van een film of serie. De omroep moet voor een televisievertaling van een minuut dertig tot veertig gulden betalen.

Subtitling International heeft behalve in Amsterdam ook vestigingen in Stockholm, Kopenhagen, Oslo, Helsinki, Londen en Luxemburg. Het bedrijf, dat bij elkaar over 50 vaste krachten en ongeveer 300 medewerkers beschikt, behaalde vorig jaar een omzet van ruim 30 miljoen gulden. De nieuwe mogelijkheden op de Nederlandse markt zullen mogelijk leiden tot nieuwe investeringen. Tot dusver werd het meeste geld gestoken in de ontwikkeling van een eigen computersysteem, waarmee de titels op een floppy-disc parallel aan het televisieprogramma worden uitgezonden. Aanvankelijk leverden vertalers hun tekst op papier in en werden de titels op het kantoor in het beeldscherm gezet; tegenwoordig hebben de meesten hun computer thuis en worden de films kant en klaar bij de eindredactie ingeleverd.

RTL 4 is voor SIN de belangrijkste klant, maar niet de enige. Het bedrijf werkt ook samen met het Engelse Children's Channel en verzorgde de vertaling van de Veronica-serie Voyager. Daarnaast werken enkele vertalers aan programma's en films die van het Duits in het Engels of het Frans moeten worden omgezet. Binnen Nederland krijgt SIN nog 'losse' opdrachten voor de ondertiteling van bedrijfsfilms en voorlichtingsfilms van onder meer gemeenten en ziekenhuizen. In de nabije toekomst verwacht SIN nieuwe klanten als de kabel wordt vrijgegeven voor andere commerciele omroepen.