Chinese ideologen proberen greep op leger te versterken

PEKING, 1 AUG. Op de 64ste verjaardag van de stichting van het Volksbevrijdingsleger stromen opnieuw de tranen van dankbaarheid van het Chinese volk jegens de troepen. Ditmaal is het niet meer wegens het “verpletteren van contra-revolutionaire rebellen en het redden van het vaderland” in juni 1989, maar wegens de “heroische strijd” die de glorieuze, trouwe beschermers van het volk geleverd hebben tegen de zware overstromingen, die grote delen van China dit jaar hebben geteisterd.

Het Volksdagblad en de legerkrant openen vandaag met grote foto's van huilende vrouwen in de geteisterde provincie Anhui, die op het punt van vertrek staande militairen bij de handen grijpen en uitroepen: “Ga niet weg, we kunnen jullie niet missen”.

Een hoofdartikel in het Volksdagblad, getiteld 'Groet aan het glorieuze Volksbevrijdingsleger' roemt de heldendaden van de troepen, die zich onder leiding van de partij naar het rampgebied spoedden en vervolgens gevaren trotseerden, ontberingen leden en bruggen, dijken en spoorwegen repareerden, mensen redden en uit hun eigen zak donaties deden. “Daar waar de problemen en de gevaren het grootst waren, daar was het Volksbevrijdingsleger”, aldus het hoofdartikel.

Het communistische regime heeft de overstromingen aangegrepen om te demonstreren waar het goed in is: massamobilisatie en propaganda. Vanaf het begin van de watersnood hebben de media onderstreept dat de superioriteit van het socialistische systeem het best tot uiting komt in het overwinnen van natuurrampen. De rol van het leger in het hulp- en wederopbouwwerk heeft enorme publiciteit gekregen en dit was expliciet bedoeld om het negatieve imago van het leger voor zijn rol in het bloedbad van 1989 te helpen uitwissen.

Zo'n 600.000 soldaten werden gemobiliseerd voor evacuaties van miljoenen dakloze burgers. Of het regime aanvankelijk de omvang van de overstromingen met opzet heeft overdreven uit overwegingen van propagandawinst en internationale humanitaire steun met diplomatieke neveneffecten is niet geheel te overzien. Behalve uit Hongkong en Taiwan is er nauwelijks hulp gekomen en de schade valt bij nader inzien sterk mee. Maar ontegenzeggelijk is dat het leger een goede beurt heeft gemaakt.

Het militaire feest wordt dit jaar veel minder uitbundig gevierd dan vorig jaar. Toen was er een schetterende galavoorstelling van ultra-patriottische liederen, die door Westerse militaire attaches werd geboycot. Gisteren hield minister van defensie Qin Jiwei een receptie en diner voor dozijnen generaals, dat wel door de Westerse militaire attaches, inclusief de Amerikanen werd bijgewoond. Een van de Westerse attaches zei dat de viering in tegenstelling tot de gespannen vertoning vorig jaar “passend” was en dat de Chinezen zeer tevreden waren dat hun militaire collega's uit geavanceerde landen terug waren. Hun aanwezigheid betekent echter nog geen hervatting van normale militaire betrekkingen, maar is wel een stap in die richting.

De toespraak van minister Qin was sober en verstoken van ideologische retoriek. Qin zei dat de krachten voor vrede en ontwikkeling in de wereld zich verder versterken, maar dat de wereld nog steeds niet veilig is wegens de complexe en wisselvallige internationale toestand en het voortdurend bestaan van destabiliserende factoren.

Minister Qin (77) hoort bij de generaals die zich in 1989 verzetten tegen militaire actie tegen burgers. De afgelopen zeven jaar is hij steeds onder het toeziend oog van Deng Xiaoping een voorstander geweest van technische professionalisering, depolitisering en omvorming van het leger van een partij- tot een staatsleger.

Dat streven kreeg de genadeslag in 1989 en sindsdien is het leger opnieuw het hoofdinstrument van de partij in de politieke strijd tegen liberalisering geworden. De ideogische retoriek inzake de politieke rol van het leger is de afgelopen maanden ronduit extreem geworden en de drijvende kracht daarachter is generaal Yang Baibing (71), hoofd van het politieke leger-commissariaat en jongere broer van president Yang Shangkun (84).

De geregelde tractaten van de jonge Yang in het Volksdagblad omschrijven de rol van het leger in tegenstelling tot minister Qin niet als die van landsverdediger, maar als verdediger van het bedreigde socialistische systeem. Yang schreef onlangs dat China ondanks de tijdelijke tegenslagen van het socialisme wereldwijd, onwrikbaar aan zijn socialistische systeem moet vasthouden. Het streven om het leger van de partij te scheiden en onder de paraplu van de staat te brengen, noemt hij een anti-marxistische dwaling. “Vijandige krachten in binnen- en buitenland ijveren voor een niet-communistisch, a-politiek of neutraal leger. Deze bedriegelijke oproepen zijn een systematische poging om de absolute leiding van de partij over het leger af te schaffen, onze strijders hun proletarische karakter te ontnemen en China tot een bourgeois-republiek te transformeren.”

Keer op keer waarschuwen Yang en zijn conservatieve collega's, waaronder de chef van de generale staf, Chi Haotian, voor Westerse 'complotten die een vreedzame evolutie' in China tot stand willen brengen. De term 'vreedzame evolutie' is afkomstig van de vroegere Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John F. Dulles, die van mening was dat het communisme door een combinatie van vreedzame middelen zoals indamming, pressie, culturele en economische penetratie in twee generaties kon worden uitgehold.

Sovjet-president Gorbatsjov is in Chinese ogen na zijn zoveelste metamorfose weer een doelwit van vreedzame evolutie geworden. Toen partijleider Jiang Zemin in mei naar Moskou reisde, prees hij Gorbatsjov nog als een standvastige communist en de Sovjet-Unie als een socialistisch land en hij weigerde om de Russische president Boris Jeltsin te ontmoeten. Nu zijn de Chinezen weer zeer nerveus over Gorbatsjovs laatste draai naar het Westen en vrezen zij repercussies als de Sovjet-partij zich ontbindt of uiteenvalt. Vandaar de escalatie in het extreme jargon dat onlangs het imprimatur van opperste leider in ruste Deng Xiaoping is gegeven. De legerkrant noemde Deng Xiaoping de model-voortzetter en verdere ontwikkelaar van de militaire (guerilla-) theorieen van Mao Zedong en daarmee is Dengs campagne van de jaren tachtig om tot een overgang naar een conventioneel leger te komen op losse schroeven gezet.

Niemand weet intussen hoeveel invloed Deng, die over drie weken 87 wordt nog heeft. Volgens het semi-officiele maandblad Ching Pao (Spiegel) in Hongkong staat Deng Xiaoping geheel achter de rigoureuze 'her-politisering' van het leger wegens de toestand van interne en externe belegering waarin het regime verkeert. Deng zou ook de gebroeders Yang (president Yang Shangkun en commissaris Yang Baibing) volledig steunen “omdat zij hem altijd consulteren en niet tegen hem intrigeren” zoals de andere tachtigers. Sommige waarnemers zijn van mening dat als Deng spoedig sterft de gebroeders Yang de macht volledig zouden overnemen en dat dan de tegenstellingen tussen conservatieve ideologen en technologische moderniseerders tot een ontknoping zullen komen.