Burgemeester van Geneve bij jubileum: Zwitsers dachten te lang dat zij de besten waren

GENEVE, 1 AUG. Zwitserser kan het niet: ter opluistering van het 700-jarig bestaan van het land paraderen vandaag de Geneefse Vieux Grenadiers door de stad - even roemrucht als de Zwitserse Garde in het Vaticaan. Zwitserland viert feest, niet uitbundig, maar bedachtzaam en met mate, zoals de volksaard bepaalt.

Met gezonde scepsis ziet Guy Olivier Segond de van regeringswege geentameerde golf van patriottisme aan. Een tengere man met guitige ogen achter een strenge bril; tien jaar lang de populaire burgemeester van een stad met 300.000 inwoners, van wie eenderde buitenlands: Geneve. Het kanton, Franssprekend, was een van de laatste, samen met de Jura, die zich aansloten bij de federatie - een Zwitserse enclave in de EG-lidstaat Frankrijk. Wie vanuit het stadscentrum enkele kilometers in een willekeurige richting rijdt, komt of in het Meer van Geneve terecht, of in Frankrijk. Vandaar de wat grotere distantie tot de feestelijkheden dan in de rest van Zwitserland.

Segond is de verpersoonlijking van die distantie. Hij voorzag de gevaren van Zwitserlands zelfgekozen isolement; vijf jaar geleden al drong hij aan op toetreding tot de EG. Segond spot over de 'Helvetisering van Europa', de samenbundeling van soevereine staten in een federatief verband, analoog aan de vereniging van de 23 Zwitserse kantons - net als Zwitserland meertalig, en met vele minderheidsgroepen even multi-cultureel, en -raciaal.

Over de schuchtere toenaderingspogingen tot de EG van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), met zeven leden waarvan Zwitserland de drijvende kracht is, zegt hij: “Ons probleem is dat de Zwitsers niet praten over toetreding tot de EG; nee, men wil de EG tot Zwitserland laten toetreden.”

Zelfgenoegzaam en behoudzuchtig, zo worden de Zwitsers in de rest van Europa vaak afgeschilderd. Maar de EG dwingt de Zwitsers uit hun isolement te kruipen. Veel zal er moeten veranderen, voordat Zwitserland klaar is voor de grote stap, die voor velen onvermijdelijk lijkt. Maar als het al gebeurt zal Zwitserland, wellicht samen met IJsland en Liechtenstein, de allerlaatste zijn die toetreedt tot de EG. Daarvan is Segond overtuigd.

Drie van de zeven EVA-leden opteren al voor volledig lidmaatschap: Oostenrijk, Zweden en Finland. Hierdoor dreigt Zwitserland in de kou te komen te staan - een eilandje omsloten door EG-lidstaten. Lidstaten waarmee Bern enthousiast handel drijft, maar waarmee ze liever politiek niets te maken wil hebben. Bijna 60 procent van de export gaat naar de EG, en driekwart van de invoer komt ervandaan. De facto is Zwitserland dus een onlosmakelijk deel van Europa, zo bepleit Segond. Nu de mentale overstap nog.

Tijdens de parade in Geneve tonen omstanders zonder gene hun trots op hun Zwitserland. “Het is een prachtig land”, zegt een vrouw in bloemetjesjurk, “een vreedzaam land ook, de meeste mensen zijn gelukkig hier”. Bijna lyrisch voegt ze er aan toe: “Het is een fanstastisch gevoel te behoren tot een plek die je liefhebt.” Een man van middelbare leeftijd vult aan: “We zijn er trots op Zwitser te zijn. Trots om te behoren tot de Zwitserse federatie. We zijn een oud land, een mooi land.”

Voor Segond is de “Zwitserse arrogantie” verfoeilijk. Er zou meer reden zijn in plaats van de oprichting van de “eedgenootschap” tegen Habsburgse overheersing in 1291, de aanvaarding van de grondwet van de federatie in 1874 te herdenken. “Daarmee kan de jeugd zich gemakkelijker identificeren”, zegt hij.

In die identificatie is flink de klad gekomen. Het valt het de jongste generatie moeilijk zich met de eedgenootschap te vereenzelvigen. Na talloze zwart geld-schandalen, na de affaire-Kopp rond de eerste vrouwelijke minister die haar ambtsgeheim brak om haar man in bescherming te nemen en na de onthulling daarvan moest aftreden, en na het bekendworden van het bestaan van dossiers die de geheime dienst erop nahield over een op elke zes Zwitsers.

Voor Segond kwamen deze schandalen als een welkome ontwikkeling in een proces dat tot “het banaliseren van de natie” heeft geleid. “Net als andere landen is in Zwitserland de politie soms overijverig, maken politici vuile handen en zijn sommige bankiers corrupt. Dat is doodnormaal, alleen de Zwitsers hadden een ander beeld van zichzelf, een ideaalbeeld, dat niet overeenkwam met de werkelijkheid. Dat heeft tot een schokeffect geleid. Maar die onthullingen hebben tegelijk relativerend gewerkt. Wij hebben te lang geloofd in het idee dat wij de besten en de slimsten waren van allen. Wij sukkelden langzaamaan in slaap. Verworvenheden, die wij als typisch Zwitsers beschouwden, zoals het bankwezen, de horloge-industrie, de voortreffelijke communicatie- en transportmiddelen, die zijn allang in andere Europese landen overtroffen.”

Volgens Segond is Zwitserland na een noodzakelijke fase van introspectie, gevolgd door een collectieve depressie, rijp voor Europa. “Wij hebben alles dat elke normale moderne natiestaat ook heeft, inclusief vlekjes op het blazoen. Dat besef begint godzijdank langzaam tot de Zwitsers door te dringen.”