Sociale partners staan in SER lijnrecht tegenover elkaar; WAO- debat gaat laatste ronde in

DEN HAAG, 29 JUNI. Het pokerspel van de laatste ronde is in volle gang. Over krap twee weken moet de Sociaal Economische Raad (SER) advies aan de regering uitbrengen over het beperken van de kosten voor ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Begin februari deponeerde het kabinet een lange lijst voorstellen bij de SER waaruit de raad een pakket moet samenstellen. Dit weekend of hoogstens begin volgende week moet duidelijk worden hoe de kaarten liggen.

De kans dat werkgevers, werknemers en Kroonleden in de SER met een unaniem advies naar buiten komen is echter uiterst gering. Wekenlang hebben de onafhankelijke Kroonleden in de SER voorstellen bedacht en modellen berekend in de hoop werkgevers en werknemers in een onverdeeld advies bij elkaar te brengen. De uitgangspunten van de vakbeweging en de werkgevers staan recht tegenover elkaar. De beste manier om het aantal WAO'ers te beperken is te zorgen dat de mensen er niet in komen, aldus de vakbeweging. 'Preventie' is het motto. En: maken dat mensen die ziek zijn geworden weer aan de slag kunnen. Tornen aan hoogte en duur van de uitkeringen is voor de vakbeweging onbespreekbaar. Voor de ondernemers ligt de zaak anders. De opbrengst van iets als preventie valt niet in cijfers uit te drukken, het is een kwestie van goed vertrouwen en van de lange termijn. Liever zien de ondernemers daarom harde bezuinigingen op de uitkeringen zelf, ze verheffen dit tot een voorwaarde. Dat zijn de posities van de sociale partners. Elk voor zich onwrikbaar. Maar in de SER zitten ook 'onafhankelijke specialisten', zoals G. Zalm, directeur van het Centraal Planbureau (CPB) en D.J Wolfson, hoogleraar openbare financien en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Vorige maand lanceerden zij een plan dat de posities los moest weken: Het afschaffen van het begrip 'passende arbeid' in de regeling van de WAO. Dat zou de partijen tot elkaar kunnen brengen. Hun voorstel betekent in de praktijk dat gedeeltelijk arbeidsongeschikten gedwongen kunnen worden om lager gekwalificeerde banen te accepteren. Zalm rekende uit wat het zou opleveren: een besparing van 2,5 tot 6 miljard gulden. De werkgevers konden dus tevreden zijn. Maar ook voor de vakbeweging was er een voordeel. Duur en hoogte van de uitkering zelf zouden door de maatregel niet direct worden aangetast. Er is lang over het voorstel gediscussieerd. De FNV-bonden verwierpen het plan als een 'schijnoplossing'. Mensen kunnen wel verplicht worden om werk beneden hun niveau te gaan doen, maar dan moeten die banen er wel zijn, aldus de bond. De christelijke werknemers reageerden wat milder, en uiteindelijk ook het FNV-federatiebestuur. De vakbeweging staat met zijn rug tegen de muur: Als de sociale partners er in de SER niet uitkomen, dan “trekt het kabinet zijn eigen pretpakket open”, zei FNV-vice-voorzitter K. Adelmund. Het kabinet zal zijn eigen maatregelen nemen als de SER met een verdeeld advies komt. En daarvan zijn zich ook de wergevers bewust. Met het afschaffen van het begrip 'passende arbeid' hadden ze minder moeite dan hun tegenpartij. Maar het was voor hun niet genoeg. Ze bleven aan hun voorwaarde vasthouden dat er moet worden ingegrepen in de duur en de hoogte van de uitkeringen zelf. Een WAO-uitkering die net als de werkloosheidsuitkeringen na een aantal jaren afloopt, en een uitkering waarvan de hoogte wordt bepaald door het aantal jaren dat iemand heeft gewerkt. Dat zijn voor de ondernemers harde punten. Zo hard als de vakbeweging er 'nee' tegen zegt. Opnieuw kwamen de Kroonleden met een bemiddelingsvoorstel: een beetje ingrijpen in de uitkeringen door mensen die op jongere leeftijd arbeidsongeschikt worden minder te geven dan mensen die het na hun 45ste worden. De werkgevers voelden er wel voor, maar de vakbeweging veegde het voorstel van tafel als 'onbespreekbaar'. Dat is de situatie waarin nu nog wordt geschoven en druk gemanoevreerd. Komt er op het allerlaatst nog iets nieuws op tafel? Gaat er iemand door de knieen of komt er straks een verdeeld advies? Maar aan welke kant gaan de Kroonleden dan staan? De werkgevers willen niet meegaan met de eisen van de vakbeweging op het punt van preventie. Voor de vakbeweging is elke verlaging van hoogte en duur van de WAO 'onverteerbaar', en in dat geval zal de grootste vakcentrale, de FNV, ook steun onthouden aan het voorstel over 'passende arbeid'. Een gecompliceerde patstelling waarin de kroonleden partij moeten kiezen. Bronnen bij de SER zeggen echter dat er nog geen enkele deur is dichtgeslagen. Want inmiddels vinden de beraadslagingen niet alleen plaats binnen de muren van de SER. Er lopen ook lijnen naar de politiek met de vraag: Wat gaat het kabinet doen als de SER met het ene of juist het andere verdeelde advies komt? Zo deed VNO-voorzitter Rinnooy Kan donderdag in de Telegraaf een aanval op het kabinet. “De regering zit in bouwput”, zei hij. Een “onaangenaam dikke zwarte drabbige drijfzandachtige onderlaag” zag hij en “alleen al de geur” stond hem niet aan. De duur van de WAO-uitkeringen moet worden bekort, herhaalde Rinnooy Kan, en de WAO moet gekoppeld aan het arbeidsverleden. In feite deed hij een oproep aan het kabinet om die maatregelen straks zelfstandig door te voeren. Maar ook de vakbeweging houdt zich bezig met de vraag wat het kabinet gaat doen. Zo stelde Adelmund staatssecretaris Ter Veld (sociale zaken) de vraag wat ze denkt te doen als er op de WAO wordt ingegrepen. Door de vakbeweging werd de staatssecretaris gezien als een anker, toen minister De Vries van sociale zaken een maand geleden het voorstel opperde de WAO af te schaffen en te vervangen door een basisuitkering. “Dan moet je eerst mij afschaffen”, zo verzette ze zich. “Als de WAO door een ingreep gedeeltelijk wordt afgeschaft” wil nu Adelmund weten “schaft Ter Veld zichzelf dan gedeeltelijk af?”