Sjevardnadze werkt aan nieuwe regering

MOSKOU, 29 JUNI. Voormalig Sovjet-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze is bezig met de oprichting van een brede beweging ter verdediging van de democratie. In Moskou is vandaag een congres bijeen waar deze “alliantie” van “democratische communisten”, ex-partijleden en “alle andere democratische krachten” misschien wordt aangekondigd.

Vooraanstaande politici als burgemeester Gavril Popov van Moskou, diens Leningradse collega Anatoli Sobtsjak en professor Stanislav Sjatalin hebben zich reeds achter het idee geschaard. Volgens het onafhankelijke persbureau Interfax behoren ook Gorbatsjovs adviseur Vadim Bakatin (oud-minister van binnenlandse zaken) en Aleksandr Jakovlev (tot een jaar geleden tweede man in de CPSU) tot de initiatiefnemers. In een interview met Interfax noemde Sjevardnadze de eventuele oprichting van de nieuwe democratische beweging gisteren een “enorme gebeurtenis”. Volgens Sjevardnadze is zo'n alliantie onvermijdelijk nu blijkt dat de communistische partij (CPSU) niet meer in staat is de perestrojka verder voor te zetten en de jonge democratische oppositie tegeljkertijd niet het vermogen heeft om de “reactionaire krachten” te weerstaan omdat die nog altijd over de “doelmatige structuren” beschikken om het nieuwe beleid te frustreren. Sjevardnadze legde er de nadruk op dat de beweging niet meteen de pretentie moet hebben een formele politieke partij te zijn maar er slechts naar moet streven om de kiem te worden voor een twee-partijenstelsel. Er moet eerst een “alliantie” worden gevormd waarin alle progressieven zich moeten kunnen vinden, lid dan wel geen lid van de CPSU. “In een volgende fase is de oprichting van een partij” aan de orde, aldus Sjevardnadze. Met deze formulering probeerde de ex-minister, die eind vorig jaar aftrad omdat hij een “dictatuur” in aantocht zag, een compromis te vinden in het conflict dat nu al enige maanden in de boezem van Boris Jeltsins coalitie Democratisch Rusland woedt. Popov, een van de leiders van deze beweging, is bij voorbeeld een uitgesproken voorstander van een politieke partij met alle disciplinaire en organisatorische consequenties vandien. De voormalige communist Joeri Afanasjev, eveneens voorstaand lid van Democratisch Rusland, heeft zich daar steeds tegen gekant. Het voorstel van Sjevardnadze komt vandaag aan de orde op de laatste dag van het congres dat de Republikeinse Partij dezer dagen in Moskou houdt. De Republikeinen waren tot een jaar geleden lid van de CPSU, probeerde op het 28stepartijcongres als Democratisch Platform een doorbraak in democratische richting te forceren maar leden toen een nederlaag en verlieten vervolgens massaal de partij. De positie die president-partijleider Michail Gorbatsjov hierbij inneemt, is onduidelijk. Het Duitse dagblad Bildzeitung meldde gisteren op gezag van haar “zusterblad” Komsomolskaja Pravda (de grootste krant van de Sovjet-Unie) dat Gorbatsjov zelf ook aanstalten zou maken om de CPSU te verlaten. De Komsomolskaja Pravda heeft daar tot nu toe geen melding van gemaakt. Wel heeft de Russische partijleider Ivan Polozkov aangekondigd dat de top van de CPSU gewijzigd moet worden omdat in een “andere tijd andere leiders” de dienst moeten uitmaken. Maandag wordt Sjevardnadze bovendien geacht te verschijnen voor de partijcontrole-commissie die vindt dat zijn uitlatingen in strijd zijn met de loyaliteit die de CPSU van haar leden eist. Deze week is er tevens beroering gerezen over de houding die zijn oude geestverwant Aleksandr Jakovlev inneemt. Het conservatieve dagblad Sovjetskaja Rossia schreef afgelopen week dat hij de CPSU de rug zou toekeren. Jakovlev heeft vandaag in een vraaggesprek met de Rabotsjaja Triboena echter ontkend dat hij zijn lidmaatschap stante pede wil opzeggen.