RANKE EN BURCKHARDT

Direct in 1945 begonnen enige Duitse historici van formaat, waaronder Meinecke, in een begrijpelijkerwijs boetvaardige stemming, een 'Historikerstreit' over Ranke en Burckhardt. Meinecke opteerde voor Burckhardt en zijn zo veel pessimistischer visie op de geschiedenis. De actualiteit van deze controverse was toen in Duitsland evident, sedertdien werd het probleem een overwegend een zaak voor specialisten. Ik neem aan dat Felix Gilbert, wiens boekje over deze historici door Bommelje werd besproken (Boeken Bijvoegsel 15.6.1991), hiertoe moet worden gerekend, en dat hij voor de wederzijdse oordelen - vele van Burckhardt over Ranke, weinige anderzijds - vooral te rade is gegaan bij de grote Burckhardtbiografie van Werner Kaegi, waarin men deze te kust en te keur kan vinden.

Bommelje beweert echter dat ''minder mensen zullen hebben geproefd van zijn (Ranke's) 'Geschichten der romanischen und germanischen Volker von 1494 bis 1535' en zijn 'Die romischen Papste, ihre Kirche und ihr Staat im XVI, und XVII. Jahrhundert' dan van Burckhardts 'Kultur der Renaissance in Italien' en 'Griechische Kulturgeschichte' ''. Omdat ik zelf twee boeken over deze laatste werken schreef, zou ik het graag geloven, maar ik heb mijn twijfels. De 'Kultur der Renaissance' is inderdaad eindeloos herdrukt en zelfs in het Nederlands vertaald, Burckhardts moeilijke Grieken-boek is daarentegen wel fel omstreden, maar werd nooit populair. Het kwam trouwens pas omstreeks 1900 uit, meer dan zestig jaren na de eerste druk van Rankes 'Papste' (uit de jaren '30 van de 19e eeuw), dat in vele herdrukken zo veel indruk maakte dat de katholieke historicus Ludwig Pastor er zijn eigen monumentale pausengeschiedenis tegenin schreef, onder het gewicht waarvan Rankes - onmiskenbaar gedateerde - boek inderdaad bezwijkt. Pastor was ook een bewonderaar van Burckhardt.