Machtsvertoon

DE UITBARSTING van geweld gisteren in Slovenie kon niet meer verrassen. Na de formele onafhankelijkheidsverklaringen van Slovenie en Kroatie eerder deze week hebben de federale strijdkrachten, restant van wat eens de structuur van de staat Joegoslavie was, hun zwaarste wapens ingezet. Met de herovering van grensposten op de Sloveense militie en door middel van bombardementen van vliegvelden heeft het leger de noordelijkste afgescheiden republiek fysiek van het aangrenzende buitenland gesoleerd. Kroatie dat als marsroute werd gebruikt, is door deze operatie tegelijkertijd in de tang genomen.

De oproep van de Europese Gemeenschap en van de Verenigde Staten aan het adres van de federale strijdkrachten om naar de kazernes terug te keren kon geen onmiddellijke betekenis meer hebben. Joegoslavie's premier Ante Markovic deelde enkele uren na die oproep mee dat de operatie tegen Slovenie was gestopt, met andere woorden: de buitengrenzen van de federatie waren weer onder controle van de federale autoriteiten. En logischerwijs zal die controle niet worden opgegeven zolang de separatisten volharden in hun streven. De verklaring uit Moskou dat men daar tevreden was met de beeindiging van de vijandelijkheden leek vannacht dan ook meer in overeenstemmimg met de werkelijkheid ter plaatse dan het appel van het Westen. DE TROJKA van de Europese Gemeenschap kreeg gisteren van de Europese Raad, bijeen in Luxemburg, de opdracht zich in te spannen om de toestand van begin deze week zoveel als mogelijk te herstellen. Als tegenprestatie tegenover de terugkeer naar de kazernes van de federale strijdkrachten zouden Slovenie en Kroatie hun onafhankelijkheidsverklaringen met drie maanden moeten opschorten. Die tijd zou moeten worden gebruikt om een vergelijk tot stand te brengen over een nieuwe architectuur waarin alle delen van het oude Joegoslavie zich zouden kunnen herkennen. Want de gebeurtenissen van de afgelopen dagen hebben nog niet de overtuiging aangetast dat opdeling van Joegoslavie als het maar even kan moet worden voorkomen - hoewel het door het federale leger toegepaste geweld anderzijds principieel wordt afgewezen. De Europese Gemeenschap dreigt zich, gretig als zij is om een factor van belang in deze crisis te zijn, in de nesten te werken. Pogingen om met financiele tegemoetkomingen een fiasco te vermijden zijn mislukt - gisteren werd al weer aangekondigd dat recent toegezegde hulp zou worden opgeschort als de federale autoriteiten de aansporing tot zelfbeheersing naast zich neer zouden leggen. Door zich eerst voorbarig, want tevergeefs, tegen het separatisme uit te spreken en vervolgens tevergeefs, want te laat, tegen een poging er een einde aan te maken hebben de Twaalf zich in een positie gemanoeuvreerd waarin hun de verantwoordelijkheid voor het vinden van een oplossing gemakkelijk kan worden toegeschoven. Maar het vermogen van de EG om die verantwoordelijkheid met vrucht op zich te nemen is zeer beperkt, zoals uit het voorgaande al is gebleken. AFGEZIEN VAN de beoordeling van de Europese bemoeienis moet de ontsporing van gisteren voor alle partijen in het conflict een gevoelige stimulans zijn tot bezinning. De federale premier leek dit te begrijpen toen hij met zoveel woorden Servie opriep de Kroatische voorzitter van de presidentschapsraad alsnog te aanvaarden opdat de strijdkrachten voor het eerst sinds 15 mei onder staatsrechtelijk regelmatig bevel kunnen worden geplaatst. Maar of het leger zich weer onder burgerlijk gezag laat brengen, is na het jongste machtsvertoon dat hoge officieren wellicht wensen uit te leggen als een moreel en politiek succes zeer onzeker. Voor de eis van de Slovenen dat dit leger eerst maar eens moet beginnen hun land te verlaten, is alle reden. Geen bemiddelaar kan om die constatering heen.