Lobbyisten reizen mee met de 'circus-directeur'

De Europese Commissie in Brussel staat permanent bloot aan lobby's. En ook de EG-voorzitter wordt 'belaagd'. De organisaties van werkgevers en werknemers hebben hun contacten in Den Haag opgevoerd nu Nederland voorzitter wordt. De gemeente Amsterdam en De Nederlandsche Bank lobbyen hard om de Centrale Europese Bank binnen te slepen. 'De bank is een hoofdprijs'.

Moet Ardenner ham uit de Ardennen komen? Is fetta een garantie voor Griekse kaas en komt vinho verde altijd uit Portugal? Mag een platte, ronde meelpannekoek met tomatensaus, kaas en andere ingredienten pizza heten - ook als deze buiten Italie is gebakken? Is Goudse kaas een beschermde naam? Het wegvallen van de Europese binnengrenzen ('Europa '92') stelt de voedingsmiddelenindustrie voor vreemde problemen. De Europese Commissie werkt aan twee verordeningen om Europese bescherming te bieden aan produkten die afkomstig zijn uit een bepaalde streek of die voldoen aan een traditionele samenstelling. Deze 'specificiteitscertificering' en 'bescherming van geografische oorsprongsbenaming' hebben de steun van de zuidelijke EG-landen, omdat ze mede tot doel hebben de traditionele produktiewijze op het platteland te beschermen tegen de oprukkende industriele voedingsmiddelen. Nederland, met zijn sterke voedingsmiddelenindustrie en exporterende agro-industrie, verzet zich met andere noordelijke EG-landen tegen dergelijke strenge verordeningen. Het is voor de Verenigde Nederlandse Voedsel- en Agrarische Industrie binnen de werkgeversorganisaties VNO en NCW een punt van grote zorg. De lobby tegen deze twee verordeningen zal de komende maanden voortgaan, maar het Nederlandse voorzitterschap speelt daarbij geen bijzondere rol. Lobbyen in Brussel is routine geworden voor het Nederlandse bedrijfsleven, ongeacht het land dat voor zes maanden voorzitter is. “Het Brusselse stadium in het overleg wordt steeds belangrijker”, meent mr. J. Hosman, die als 'manager Europese zaken' van de Hoogovens Groep actief betrokken is bij het EG-beleid van de Nederlandse werkgevers. Ook de vakbeweging heeft dat ontdekt. J. van Rens, beleidsmedewerker internationale zaken van de FNV, zegt: “De macht voor lobby's ligt bij de Europese Commissie. Die is permanent, terwijl het voorzitterschap een reizend circus is.” De organisaties van werkgevers en werknemers hebben niettemin hun contacten in Den Haag opgevoerd nu Nederland voorzitter wordt. Al vanaf eind 1990 praten vertegenwoordigers van de werkgevers regelmatig met ambtenaren van Economische Zaken over de prioriteiten die tijdens het Nederlandse voorzitterschap moeten worden gesteld. De RCO, de Raad van de Centrale Ondernemingsorganisaties waarin zeven werkgeversclubs samenwerken, heeft een nota, 'Prioriteiten voor het Nederlands voorzitterschap', aan het kabinet gestuurd. Een Engelstalige versie van deze nota is via de Europese werkgeverslobby UNICE in Brussel verspreid naar alle zusterorganisaties. De nadruk in deze nota ligt niet op gedetailleerde EG-regelgeving, maar op algemene thema's die de structuur van de EG aangaan. Succesvolle afronding van de interne markt, de intergouvernementele conferenties over de Economische en Monetaire unie (EMU) en over de Europese Politieke Unie (EPU) en de GATT-onderhandelingen hebben de grootste prioriteit. Dat geldt zowel voor de Nederlandse werkgevers- als de werknemersorganisaties. “Nederland moet als voorzitter niet proberen eigen stokpaardjes te berijden”, zegt Hosman. “Het moet streven naar maximale Europese vooruitgang en maximale Nederlandse belangenbehartiging.” Soms kunnen die twee samengaan. Zo heeft de Stichting Amsterdam Financieel Centrum, een lobbygroep van de financiele dienstverlening in Amsterdam, een duidelijk omschreven doel voor de komende maanden: de toekomstige Europese Centrale Bank moet in Amsterdam worden gevestigd. “De Europese bank is een hoofdprijs”, zegt mr. J.F. Steinhauser, directeur van de stichting. De gemeente Amsterdam en De Nederlandsche Bank lobbyen hard voor de bank, maar Den Haag moet zich sterker inzetten. “De regering moet een expliciet besluit nemen dat de bank prioriteit heeft en dit onderstrepen door er geld voor te reserveren”, meent Steinhauser. Het kost een hoop geld, erkent hij, maar als de Europese Centrale Bank in Amsterdam wordt gevestigd, zal dat banken uit de hele wereld naar Nederland halen en hoogwaardige werkgelegenheid scheppen. De vakbeweging heeft zijn prioriteiten voor het voorzitterschap kenbaar gemaakt in een gezamenlijke brief van FNV en CNV aan het kabinet. Bovenaan de lijst staan de versterking van het sociale beleid in de EG en de richtlijn voor de Europese ondernemingsraden, die ter goedkeuring is voorgelegd aan de raad van ministers van sociale zaken. Groot-Brittannie en de Europese werkgevers verzetten zich tegen deze richtlijn. Voor de vakbeweging is de Europese ondernemingsraad de komende zes maanden “het speerpunt”, aldus FNV-beleidsmedewerker Van Rens. De vakbeweging oefent druk uit op minister De Vries om de Europese ondernemingsraad tot stand te brengen. Europese ondernemingsraden en Europese CAO's zijn voor de werkgevers uitgesloten. Ze hebben dat standpunt inmiddels overgebracht aan premier Lubbers en minster De Vries. NCW en VNO beijveren zich wel voor verbetering van de sociaal-economische overlegstructuur in Europees verband. Ze nemen daarbij afstand van het dirigisme waarmee de Europese Commissie dit van boven af wil opleggen. “Het is belangrijk de zeggenschap van de sociale partners in de EG te vergroten”, meent mr. W. Quaedvlieg, secretaris buitenland van het NCW. Hij erkent dat de Nederlandse sociale verhoudingen met 'tripartite overleg' (vakbonden, werkgevers en overheid) niet op Europees niveau kunnen worden overgenomen, maar hij hoopt wel op versterking van “het Europese middenveld”. Daarop opereren de Europese koepels van werkgevers en werknemers, UNICE en EVV. Die zouden een intensieve 'sociale dialoog' met elkaar moeten aangaan, maar dat wordt nu nog belemmerd door gebrek aan representativiteit van deze organisaties. Het NCW en VNO willen dat de sociale bevoegdheden van de EG, die in het verdrag voor een politieke unie worden opgenomen, goed zijn afgebakend en beperkt blijven tot onderwerpen als gelijke behandeling, onderwijs en arbeidsomstandigheden. Andere sociale onderwerpen die op EG-niveau spelen, zouden in overleg tussen de sociale partners moeten worden aangepakt. En zoveel mogelijk bevoegdheden zouden op nationaal niveau moeten blijven bestaan. “We moeten voorkomen dat het verdrag alles bij de EG onderbrengt”, aldus NCW'er Quaedvlieg. Nu Nederland EG-voorzitter wordt, zullen vertegenwoordigers van NCW en VNO iedere twee weken een inleiding houden in de werkgeversclub UNICE over lopende zaken. De vertegenwoordigers uit het voorzittersland zijn via hun contacten met ambtenaren gewoonlijk beter en eerder op de hoogte van wat er speelt in het ambtelijke EG-overleg. Omgekeerd benaderen buitenlandse werkgevers via UNICE hun Nederlandse collega's met het verzoek gevoelige onderwerpen vroegtijdig aan te kaarten bij het voorzitterschap. Ook komen alle presidenten van de Europese werkgeversorganisaties het komende halfjaar in Nederland bijeen en hebben ze een ontmoeting met premier Lubbers en staatssecretaris Van Rooy van buitenlandse handel. Maar de nadruk zal de komende zes maanden liggen bij de grote thema's. Nogmaals Hosman: “Als Nederland voor 31 december de onderhandelingen over de interne markt, de monetaire unie en politieke unie met een goed resultaat weet af te sluiten, hoef je geen andere dingen te doen om de geschiedenis in te gaan als een van de meest interessante voorzittersperiodes uit de EG. Het zal een gigantische krachtsinspanning vergen. Als het lukt is Europa een grote stap vooruit gekomen.”