Ecstasy; Vermageringsmiddel, waarheidsserum of 'mellow' drug

Een nieuwe drug in Florida heet U4Euh (spreek uit: joe-foor-ie-uh, ofwel euforie). Druggebruikers zijn dol op acroniemen. Acroniemen zijn spannend, hebben humor, verraden iets van het te verwachten effect en suggereren tegelijk dat deze wereld zoiets als een eigen chemische terminologie heeft. XTC (of Ecstasy) is er een mooi voorbeeld van. In 1968 werd de stof voor het eerst in het westen van de Verenigde Staten - buiten het medische circuit - gesignaleerd. Sindsdien heeft zij vele namen gehad: Adam, MDM, M&M, Clarity, Venus en Zen, om er een paar te noemen. In 1972 was het middel opgerukt tot Chicago, in 1976 werd het op grote schaal in Boston gebruikt. De 'scene' doopte haar pas in 1981 XTC, nadat ze officieel bijna zeventig jaar MDMA had geheten: 3,4-MethyleenDioxide-MethylAmfetamine.

De stof werd al in 1898 gesynthetiseerd, maar het Duitse Kaiserliches Patentamt verleende pas op 23 april 1914 octrooi op het molecuul aan de firma E. Merck in Darmstadt, twee jaar nadat het bedrijf had verzocht het monopolie te verkrijgen op fabrikage van deze 'N-mono-gealkyleerde derivaten van alkyleen-dioxyaryl-amino-propanen'. Merck had gehoopt dat MDMA zou aanslaan als vermageringsmiddel. De belangstelling onder corpulenten bleek nihil. Begin jaren vijftig - midden in de Koude Oorlog - haalde het Army Chemical Center het stofje weer van de plank en liet de Universiteit van Michigan de eigenschappen van MDMA onderzoeken in een speurtocht naar een waarheidsserum, waartoe psychedelica zich mogelijk konden lenen. MDMA viel als zodanig af, maar de Universiteit ging wel voor het eerst de giftigheid van de stof na. Die resultaten zijn volgens de Nederlander drs. E. Fromberg, die uitvoerig literatuuronderzoek heeft gedaan, pas in 1969 vrijgegeven en nog weer vier jaar later gepubliceerd. De effecten van de stof lopen per gebruikte diersoort sterk uiteen. Zo overleed de helft van de in het experiment betrokken ratten bij een in de buik ingespoten dosis van 49 milligram per kilo lichaamsgewicht. Wanneer de stof via de bek of via de aderen wordt toegediend liggen de fatale doses anders, maar duidelijk was dat MDMA in toxische zin niet gek veel kwaad kon. Pas in 1978 is verder onderzoek verricht naar de biologische werking van dit soort middelen en het effect op de geest. Het oktober-december nummer van The Journal of Psychoactive Drugs, dat wordt uitgegeven door de 'flower-power' Haight Ashbury Free Medical Clinic in San Francisco geeft daarvan een uitputtend overzicht. Studies in 'medische setting' leren dat MDMA een ''gemakkelijk beheersbare verandering van het bewustzijn bewerkstelligt, waarbij sterke accenten liggen op emotie en sensualiteit.'' Hallucinaties blijven beperkt, gebruikers weten nog waar ze zijn, blijven zichzelf en hebben evenmin last van psychotische vlagen. Ook de psychiatrie stortte zich eind jaren zeventig op MDMA. Patienten zouden door MDMA een handje geholpen kunnen worden af te dalen in een normaliter onbereikbaar gevoelsleven. In het boek Through the gateway of the heart beschrijven psychiaters hun bevindingen. Een van hen merkt daarin op, dat een vijf uur durende XTC-sessie een therapeutisch effect heeft dat normaal vijf maanden wekelijkse psychotherapie zou vergen. Zenuwarts professor dr. J. Bastiaans die LSD gebruikt voor de behandeling van oorlogstrauma's zegt er kort voor zijn pensionering - eind jaren tachtig - ook mee te hebben gewerkt, toen hij niet meer de beschikking over LSD had. Maar hij heeft er te weinig ervaring mee kunnen opdoen om zich een 'definitief oordeel' te kunnen vormen. Elders in het land werkt de psychiatrie er nog wel mee, weet Bastiaans. MDMA wordt gewoon door de apotheek geleverd. De beschreven voordelen zijn grote emotionele betrokkenheid, gepaard aan onveranderd intellect. Angst wordt gedempt, maar op een sjieke manier. XTC doet dat minder rauw en ontremmend dan alcohol. Met name in de VS is XTC al langere tijd erg populair. Werden daar in 1976 nog 10.000 doses geslikt, in 1985 was het gebruik al opgelopen tot 30.000 per maand. Of dat cijfer juist is moet echter worden betwijfeld; de Drug Enforcement Agency schatte dat jaar het gebuik alleen in Texas al op 30.000 doses per maand. Op de Southern Methodist University - waar alcohol verboden is - kochten studenten in die jaren XTC met hun creditcard. Een enquete in 1987 leerde dat veertig procent van de studenten op de Stanford Universiteit XTC had gebruikt. De gewone doses varieren van 75 tot 150 milligram. Het eerste effect van XTC dient zich een half uur na inname aan. Voorzover er sprake is van intoxicatie-verschijnselen zijn die na twee uur verdwenen. In het begin kan de gebruiker kortstondig gedesorienteerd zijn. Daarna treedt een periode van gelukzaligheid in, de gebruiker voelt zich 'mellow' en krijgt behoefte aan gezelschap, praten, overwegen en wederzijdse vertrouwelijkheid. Na ongeveer vier uur keert de consument langzaam terug op aarde. Een tweede capsule nemen heeft geen zin; de gevoeligheid voor de 'entactogene' werking neemt dan snel af en komt binnen twee a drie weken niet weerom. Bijwerkingen kunnen zijn: korte tijd verhoging van polsfrequentie en bloeddruk,lichte coordinatie-stoornissen, misselijkheid en braken na een uur of drie, hoewel dat vrij zelden voorkomt. Het bewustzijn blijft onveranderd, het denken helder, het korte termijn geheugen blijft intact, er is een kleine pupilverwijding, terwijl bij alle proefpersonen een verhoogde sensuele bewustheid optreedt en in een enkel geval seksuele opwinding. Bij hoge doses wordt een snelle hartslag en een hoge bloeddruk gemeten, die snel verandert in een lage bloeddruk. De gebruiker kan last hebben van angstaanvallen, blijvende slapeloosheid, woede-aanvallen en psychose. Een echte overdosis kan resulteren in onder andere een sterk versnelde hartslag, sterk verhoogde bloeddruk die overgaat in een sterk verlaagde bloeddruk, uitval van nierfunctie, stolling in de aderen en visuele hallucinaties. Overigens zijn dit zeldzaamheden: in San Francisco blijken gevallen van een MDMA-overdosering met ernstige klachten minder dan een procent van het totaal aantal 'ongelukken' met drugs uit te maken. Meestal wordt de 'geflipte' al met een goed gesprek van zijn klachten afgeholpen. Het kan wel gevaarlijk zijn om naast MDMA alcohol te gebruiken, omdat ook alcohol op het vaatstelsel inwerkt. De Verenigde Naties hebben MDMA met vijf afgeleide stoffen in 1986 op de opiumlijst van het Eenheidsverdrag gezet. Nederland is daar toen niet toe overgegaan. In 1988 bleek ons land echter een behoorlijke XTC-producent te zijn. Er werden honderden kilo's gemaakt met bestemming Scandinavie, Verenigde Staten en Engeland. Er werd een 'onverwijlde voorziening' getroffen. Op 16 november van dat jaar verzeilde XTC met onmiddellijke ingang op de lijst van hard drugs. De chemische structuur in aanmerking genomen kan dat ook niet anders volgens de letter van het Verdrag. Fromberg concludeert dat XTC zich niettemin duidelijk in milde zin onderscheidt van hallucinogene stoffen en beduidend zwakker is dan amfetamine. Verslaving is nooit gedocumenteerd en echt ernstige, onomkeerbare complicaties bij overdosering zijn evenmin waargenomen. Het is volgens kenners zonder twijfel een 'soft drug'. Dat is ook bij de autoriteiten al langer bekend dan vandaag. Het vervolgingsbeleid van justitie en politie tegen mensen die XTC gebruiken wordt dan ook 'uiterst genuanceerd' genoemd.