Socialisten Italie moeten gehavend imago redden; Mitterrand is het grote voorbeeld van Craxi

ROME, 28 JUNI. “Ik wil er nog een keer in geloven, in de 'linkse eenheid', maar het is echt de laatste keer”. Dat zei Achille Occhetto, leider van de Italiaanse ex-communisten, terwijl hij zich zondagavond op een partijbijeenkomst door een vegetarische maaltijd worstelde.

Al jaren dromen de socialisten en de communisten hardop van een vorm van samenwerking om het christen-democratische machtsmonopolie te doorbreken. Het motto is steeds 'linkse eenheid', maar de inhoud van dat begrip verschilt. De socialistische leider Bettino Craxi houdt de communisten voor, dat zij dromers zijn die - ook na hun naamsverandering tot Democratische Partij van Links (PDS) begin dit jaar - in een bijgekleurd verleden leven. Voor de ex-communisten is Craxi een arrogante betweter die zijn idealen heeft verloochend om bij de christen-democraten aan de regeringstafel te kunnen zitten. Daarom kozen de lezers van de ex-communistische partijkrant l'Unita, toen hen werd gevraagd wie zij als coalitiegenoot wilden hebben, voor de eeuwig schipperende christen-democraat Forlani in plaats van voor de ideologisch dichterbij staande socialistische leider van de PSI. Alles liever dan Craxi. Door de slechte verhoudingen is al het gepraat over linkse eenheid in het verleden voornamelijk retoriek geweest. De communisten hielden zo hun dromen levend. En Craxi waarschuwde de christen-democraten op die manier dat hij altijd nog kon weglopen. Maar voorafgaand aan het gisteren in Bari begonnen 48ste socialistische partijcongres is de versleten slogan weer tot leven gekomen met signalen over en weer dat er compromissen mogelijk zijn. Claudio Martelli, de socialistische vice-premier, zei dat zijn partij een grote vergissing zou maken als zij niet serieus een akkoord met de voormalige communisten probeert te bereiken. We moeten ophouden te juichen bij iedere nederlaag die de ander lijdt en aansturen op samenwerking, zei hij. Het antwoord kwam snel. Piero Fassino, verantwoordelijk voor buitenlandse zaken bij de PDS, zei dat de partij klaar is voor samenwerking met de socialisten. En hij voegde daar iets aan toe dat tot voor kort ondenkbaar was: als Craxi leider wil worden van zo'n hypothetische linkse alliantie, dan is daarover te praten. Craxi sloot zich op in zijn woning in Milaan om aan zijn openingstoespraak te werken, en de socialistische minister van buitenlandse zaken Gianni De Michelis gaf direct tegengas aan Martelli door te zeggen dat de socialisten nog zeker vijf jaar met de christen-democraten blijven regeren. Maar zelfs nadat Craxi gisteren constateerde dat de “voorwaarden voor een verenigd links niet aanwezig zijn”, is er nog geen einde gekomen aan de speculaties over een gebaar van de socialisten naar de PDS. De achtergrond van die speculaties zijn paradoxaal genoeg de recente stembusnederlagen van zowel de PDS als de socialistische PSI. Geen van beide partijen kan op deze weg verder gaan. En voor het eerst sinds hij vijftien jaar geleden de macht overnam binnen de partij, staat Craxi serieus onder druk. De Corriere della Sera en het weekblad Europeo hebben zelfs al commentaren gepubliceerd die als politieke necrologieTREMA NA AFBREKING ONDERDRUKT en te lezen zijn. En ook binnen de partij durven mensen, voor het eerst, openlijk het oordeel van Craxi aan te vechten. De eerste klap voor Craxi kwam bij het referendum ruim twee weken geleden over de afschaffing van de meervoudige voorkeurstem, een procedure die stemfraude en controle van de kiezer mogelijk maakt. Craxi had de kiezers opgeroepen thuis te blijven; als de helft dat had gedaan, was het referendum niet geldig geweest. Maar de kiezers kwamen toch stemmen, ondanks het mooie weer, en kozen massaal voor afschaffing van de meervoudige voorkeurstem. Zo werd het referendum een massaal boe-geroep tegen Craxi, uitgerekend degene die het eerst en het vaakst heeft geroepen dat politieke vernieuwing nodig is. Een kritische partijgenoot als Claudio Signorile suggereerde dat Craxi het contact met de realiteit is kwijtgeraakt. Craxi zou zo geobsedeerd zijn geraakt door zijn plan voor een presidentieel stelsel, met Craxi zelf als eerste president, dat hij geen aandacht meer heeft voor de andere plannen voor politieke vernieuwing. De tweede klap kwam een week later, bij de regionale verkiezingen op Sicilie. De partij won een half procent en werd door de terugval van de PDS de tweede partij, maar de winst was aanzienlijk minder dan verwacht. Craxi heeft steeds over een “lange golf” gesproken die de socialisten naar de macht moet stuwen, maar het tij lijkt deze maand te zijn gekeerd. Het theorema van Craxi luidde dat de socialisten zouden groeien waar de communisten achteruitgaan, en zo de grootste partij van links zouden worden. Frankrijk is wat dat betreft het grote voorbeeld. Maar de socialistische terugval dreigt het hele bouwsel onderuit te halen. Occhetto zei dat “Craxi, die steeds over Mitterrand praat, ook diens moed zou moeten tonen. De moed om in de oppositie te gaan, om het alternatief voor te bereiden.” Ook Signorile stelde voor om uit de regering te stappen, ter voorbereiding op nieuwe politieke allianties. Craxi zweeg en liet zijn rechterhand Martelli gisteren zeggen dat de PDS wat meer aan zelfkritiek zou moeten doen. Maar duidelijk is dat Craxi een gebaar nodig heeft om zijn zwaar gehavende imago te herstellen. PSI-leider Bettino Craxi: gebaar nodig naar ex-communisten